تمدن زایی شیعه صفحه 216

1- کتاب «فلسفه و بحران غرب»، مقاله ی «هیدگر و گشایش راه تفکر» از دکتر رضا داوری، ص49.

2- سوره ی هود، آیه ی 7.

حاکمیت انسان بر تکنولوژی یا تکنولوژی بر انسان

سؤال: آیا درجه ی دخالت فرهنگ ها به یک نحو است و یا فرق می کند، به عبارت دیگر علم ریاضیات در منظر فرهنگ غرب با علم مکانیک و علم زیست شناسی و روانشناسی در یک حدّ است؟

جواب: علوم ریاضی و علوم عقلی و علوم تجربی- به معنای صرف تجربه- ابعاد مختلف از روح بشراند تا بشر در همه ی ابعادِ زندگی در عالم - اعم از مادی و معنوی - درست عمل کند. این جا خواجه نصیر الدین طوسی و انیشتین فرقی ندارند ولی وقتی پای نظردادن پیش می آید، در علوم تجربی در نگاه غربی با مکانیک و برق و پیرو آن ساختن ابزارهای مربوطه روبه رو می شویم که جواب میل های نهفته در آن نگاه است، در اینجاست که می توان نتیجه گرفت ابزارها صورت علمی است که میل های آن جامعه بر آن حاکم اند. ولی وقتی صِرف علوم پایه در میان باشد، آن علوم، عقلی و تجربی است و ریشه در ذات و استعداد بشری دارد، ولی وقتی آن علوم بر اساس فرهنگ حاکم بر جامعه و بر ذهن دانشمندان جهت خاص به خود گرفت، دیگر فقط علم نیست، ابزاری جهت اهداف خاص است. البته تفاوت هست بین علومی مثل مکانیک که بالأخره بهره ای از علوم پایه در آن نقش دارد با علم روانشناسی که سراسر تحلیل است نسبت به رفتار انسان.

علم پزشکی نسبت به علم مکانیک بیشتر تحت تأثیر نظرگاه انسان غربی است؛ علم پزشکی از منظری به انسان نگاه می کند که کاملاً از حقیقت انسان بی خبر است، انسانی که پایین ترین درجه ی وجودی اش بدن اوست و بقیه ی مراتبِ برترِ وجود او در تدبیر بدنش کاملاً فعال هستند، در منظر علم پزشکیِ امروز مورد غفلت قرار می گیرد، به همین جهت می توان گفت امروز در منظر علم پزشکی به هیچ وجه انسان شناخته نشده است تا بخواهد آن را درمان کنند! با این حال علم پزشکی هم دو وجه دارد: یکی علوم پایه و یکی هم تحلیل ها و حدس ها و روش ها. این که امروزه شما با آن روبه رو هستید، بیشتر تحلیل و تکنولوژی است تا توجه به حقیقت موضوع، اما مبادی اش- که همان علوم پایه ی پزشکی است- سالم تر است، پزشکیِ امروز بدون آگاهی به مبادیِ تدبیر بدن، صرفاً بر اساس آزمون و خطا کارهایی را انجام می دهد.