تمدن زایی شیعه صفحه 217

عمده آن است که در تجزیه و تحلیل علومِ امروز، متوجه نظرگاهی بشویم که در دل آن علم نهفته است و نیز متوجه شدت حدس ها و وَهم هایی بشویم که در بعضی علوم غالب است. اگر این مسئله را به طور دقیق دنبال کنیم و در محافل فکری مورد بررسی و مداقّه قرار گیرد، آرام آرام نکات دقیقی در مورد روح حاکم بر تکنولوژی امروز جهان برای ما روشن می شود و در آن حال نقد تکنولوژی، شروع مبارکی است. همان طور که امروز متفکران دارند به روح حاکم بر تکنیک انتقاد می کنند، و به اصطلاح بحث پرسش از تکنولوژی شروع شده است آینده نیز خبر از تحقق پرسش های عمیق تری را می دهد. الآن مردم دوباره به تجزیه و تحلیل و بازخوانی افکار قبلی شان پرداخته اند؛ به خود می گویند تا حالا می گفتیم: «تکنیک خوب است ولی باید آن را خوب به کار برد»، آرام آرام می رسند به این نکته که تکنیک خودش روح و فرهنگی دارد که به ما می گوید: «من را چطوری به کار ببر»! دیگر بحث این نیست که تکنیک را چه طور به کار ببریم، بحث این است که هر تکنیکی انسان ها را هر طور که خودش می خواهد به کار می برد، به قول معروف «درست است که تکنیک یک امر بشری است اما در اختیار بشر نیست، و با خود عالَمی را می آورد که آن عالَم بر همه چیز حاکم می شود» آرام آرام مردم در بازخوانی تکنولوژی به این مطلب می رسند که تکنولوژی وقتی جای خود را در زندگی ها باز می کند به جای آن که هر طور ما بخواهیم آن را به کار گیریم، ناخودآگاه فرهنگِ به کارگیری اش را نیز بر ما تحمیل می کند. آری؛ خیلی طول می کشد که عموم مردم برسند به این که «اسلحه ها به ما دستورمی دهند نه ما به اسلحه ها»! تا حال اگر خیلی که می خواستند حکیمانه سخن بگویند، می گفتند: من مواظب ام این تکنیک را چطوری به کار ببرم یا نهایتاً «راسل» می گوید: «قدرت جدیدِ علم به نسبت خردمندی انسان برای او سودمند است و به نسبت نادانی او زیانمند خواهد بود، پس باید با افزایش علم، خردمندی نیز افزایش یابد.»(1)

یک زمانی حرف همان بود که راسل می گفت که اگر انسان ها خردمند نباشند، از ابزارها خوب استفاده نمی شود. امروز حرف این است که آقای راسل! آن فرهنگی که ابزارها را ساخته است، خودش را در ابزارها ادامه می دهد و بر انسان فرمان می راند؛ می گوید: «بیش از