تمدن زایی شیعه صفحه 252

1- برای پیگیری این موضوع به کتاب «خطر مادی شدن دین» از همین مؤلف رجوع فرمایید.

آن که انسان ها احساس کنند شرایط برایشان سخت است، به عبارت دیگر تمدن تعالی بخش طوری به انسان ها جهت می دهد که خود انسان ها با خودشان در جهت تعالی خود درگیر می شوند، نه این که نظام حاکم با انسان ها درگیر شود. رمز کار را باید در موضوع ایجاد تصور اعمال مثبت دنبال کرد که نوبت به تصور اعمال منفی نمی دهد تا بخواهد با امکان انجام آن اعمال آن ها را تصدیق کند و تحت تأثیر تصور خود برنامه ی عمل کردن به آن را بریزد.

برعکسِ موضوع فوق، تمدن غرب، تمدنی است که بنایش را بر «ارضای نفس امّاره» گذاشته است و هر آنچه را در جهت ارضای نفس امّاره نیاز دارد فراهم می کند و از همین طریق به سوی اضمحلال خود جلو می رود. شما نمونه ی ساده ی این قاعده را در ساختار طبیعی خودتان می توانید تجربه کنید. اگر به تمام میل های نفس امّاره ی خود جواب دادید، مثلاً هر چیزی که دلتان خواست، خوردید و هر کاری دلتان خواست، کردید، بر اساس عکس العملی که ساختار طبیعی بدنتان نشان می دهد بیمار می شوید و اگر باز ادامه دهید با مرگ زودرس روبه رو خواهید شد. تمدنی هم که بر اساس ارضای نفس امّاره جلو رفت خود به خود به سوی بیماری های اجتماعی و نهایتاً اضمحلال درونی قدم می گذارد.

ابتدا باید متوجه این سنت جاری در هستی شد که این یک قاعده است که اگر کسی خواست بدون کنترل معنوی و بی توجه به ابعاد فطری، همه ی میل های نفس امّاره اش را جواب بدهد، مضمحل می شود و براساس همین قاعده و سنت نتیجه بگیریم که نظام عالم بر اساس ساختار حکیمانه ای که دارد اجازه نمی دهد بشر براساس نفس امّاره اش همه ی عرصه های زندگی خود را شکل دهد چون خداوندِ حکیم جهان را برای بشر بر اساس جوابگویی به نفس امّاره اش خلق نکرده و اگر خواست از همه ی امکانات عالم در راستای ارضای نفس امّاره اش استفاده کند عرصه را بر او تنگ می کند تا آنجا که امکان ادامه ی زندگی برای او نمی ماند.

عین قاعده ی فوق در مسائل سیاسی و حکومتی جریان دارد که اگر نظامی فقط بخواهد نفس امّاره ی بی حدّ و مرز افراد جامعه را جواب بدهد، از درونِ خودش، خود را نفی می کند در حالی که در تمدن دینی طوری فضای جامعه شکل می گیرد که انسان در صورت تن دادن به نفس امّاره، خود به خود احساس گناه می کند به طوری که روح ایمانی از یک طرف و فضای دینی جامعه از طرف دیگر امکان تصور عمل گناه آلود را سخت می کند و افراد جامعه را از