تمدن زایی شیعه صفحه 253

سقوط به ورطه ی فساد و نابودی، محفوظ می دارد. نمونه ی چنین فضایی را مردم تا حدّی در طول دفاع مقدس هشت ساله تجربه کردند.

این که می گویند: «یک تمدنی قدرت و استعداد ماندن دارد»، یعنی این که می تواند تمام مناسبات درونی و بیرونی افراد جامعه را متوجه عالم ملکوت نماید، بدون این که ساحتی از ساحات آن ها را نادیده بگیرد. ولی وقتی روح ایمانیِ کنترل کننده از جامعه رخت بربست و هوسِ افراد، عنان گسیخته شد، محرم و نامحرم را نادیده می گیرند، مرکز ثقل یک جامعه یعنی خانواده به فروپاشی تهدید می شود، ولی وقتی دائماً رعایت حریم الهی در مناسبات اجتماعی تذکر داده شد و حرام بودن آنچه حرام است دائماً مدّ نظرها بود هرگز جامعه گرفتار بحران نمی شود و قبح افعال حرام از بین نمی رود. بحران در اجتماع به آن معنی است که اراده ی عمومی خود را مقید به رعایت حریم الهی نداند، چیزی که امروز در غرب شاهد آن هستیم و با نزدیکی به فرهنگ غربی چنین بحرانی در بقیه ی جوامع نیز جاری می شود تا اوّلاً؛ زشتی ساختارهای فرهنگی غرب نمود پیدا نکند، ثانیاً؛ زیبایی فرهنگ هایی که انسان ها را بر اساس مقتضیات فطرتشان اداره می کنند، ظاهر نگردد. زیرا به خوبی معلوم است اگر عفّتِ مطلوبِ فطرت، زیبایی خود را از طریق یک نظام الهی نشان داد، دیگر آن نوع زندگی که سراسر گرفتار نفس امّاره است نمی تواند ادامه پیدا کند، عمده همان طور که عرض شد به ظهورآمدن بستری است که متذکر فطرت باشد و نه نفس امّاره و توجه ها به مکتبی معطوف گردد که توان پرورش «دل» و «عقل» را به نحو اَحسن دارد، اگر اسلام را به خوبی تبیین کنیم و به نحو کاربردی آن را در مناسبات بشری - حتی در محدوده ی کشور خودمان- ظاهر کنیم، تمدن غرب به خودی خود فرو می ریزد، همان طور که اتحاد جماهیر شوروی فرو ریخت.

جایگاه تمدن اسلامی نسبت به ایده آل های بشر

سؤال: وقتی متوجه شدیم تنها تمدنی می تواند پایدار بماند که اوّلاً؛ زندگی ساز باشد، ثانیاً؛ جواب همه ی ابعاد انسانی را بدهد، این سؤال پیش می آید: با توجه به این که انسان ابعاد عقلانی و ابعاد قلبی دارد که باید به هر دوی آن ها جواب دهد. تمدنی که به جنبه های عقلی