تمدن زایی شیعه صفحه 299

بیش از آن که سیر طبیعت را «پیش بینی پذیر» سازد، «فهم پذیر» می گرداند، و به همین جهت بایدگفت : هدف اولیه و بالذات علم همانا شناختی از جهان است که بتوانیم به کمک علم و عقل به دست آوریم و سلطه بر طبیعت امری ثانوی و بالعرض است.

عرف اهل علم و زبان آن

آقای ایان باربر در ادامه ی بحث روش های علم تجربی، در رابطه با عرف اهل علم و زبان آن ها می گوید: دل سپردن به منطق علم و شوق به موفق جلوه دادن علم باعث می شود که نسبت به شیوه ی رشد آهسته و افتان و خیزان علم و دچارشدن آن به بسیاری از مقدمات غلط و فرضیه های محتمل الصدق اما بی حاصل و بن بست های یأس آور، که همه جزء سیر و سلوک علم بوده است، بینش مبهمی پیدا شود. و غافل شویم که همین علم چقدر خطاها را پشت سر گذارده و چه خطاهایی در پیش رو دارد.

جامعه ی اهل علم شیوه ی خاص زندگی خود را دارند و معیارها و خُلقیات و آرمان ها و زبان و تصویب و انتشار مخصوص به خود را دنبال می کنند. این جامعه بسان سایرجوامع، دستخوش ضعف ها، کفایت ها و بی کفایتی های معهود انسانی اند و برای خود سیاست، ضرب و زور و گروه های فشار دارند ... شیلینگ می گوید: جامعه ی اهل علم نظرات مخالفِ روش خود را یا رد می کنند - چنانچه ادراک فراحسّی که بسیاری از روانشناسان بر آن تأکید دارند را نادیده می گیرند - و یا با نظریه ی مخالفِ نظرات خود کج دار و مریز رفتار می کنند - چنان که علم طب با طب سوزنی انجام می دهد- و همین روش هاست که جامعه ی اهل علم را برپا و با هم نگه می دارد . پولانی می نویسد؛ «اعضای این جامعه همه در برگزیدن رهبران خود اتفاق کلمه دارند و از رهگذر این اتحاد، سنت مشترکی حاصل می شود که در آن هریک از اعضاء، خط خاص خود را در پیش می گیرد و پذیرفتن این معیارها و مقبولات یکی از نتایج کارآموزیِ پژوهشی است که در آخرین سال های دوره ی دکتری طی می شود». «ت.س.کوهن» می گوید: «تلاش علمی غالباً در چارچوب یک سنتِ پذیرفته شده انجام می گیرد که تعیین می کند چه نوع تبیینی را باید جستجو کرد، لذا ملاحظه می شود که یک مرتبه یک نوع منظر علمی سرمشق می شود و بعد از مدتی جای خود را به سرمشق دیگری می دهد، و به اصطلاح گفته می شود با شیوه ای کاملا نو به