تمدن زایی شیعه صفحه 320

علامه طباطبایی«رحمه الله علیه» معتقدند: جامعه صرفاً مجموعه ی افراد نیست، بلکه خودش یک حقیقت و یک شخصیّت دارد، و به همین جهت خطاب قرآن به امّت است. می فرمایند:

«رابطه ی حقیقی که بین فرد و اجتماع برقرار است ناچار موجب می شود که خواص و آثار فرد در اجتماع نیز پدید آمده و به همان نسبت که افراد از نیروها و خواص با آثار وجودی خود، جامعه را بهره مند می سازند، این حالات یک موجودیت اجتماعی نیز پیدا نمایند و اجتماع هم مجموعه ی افراد را از خود متأثّر کند. لذا قرآن برای امّت و ملّت، وجود، اصل، کتاب، شعور، فهم، عمل، طاعت و معصیت اعتبار نموده است. می فرماید:«وَلِکُلِّ أُمَّهٍ أَجَلٌ فَإِذَا جَاء أَجَلُهُمْ لاَ یَسْتَأْخِرُونَ سَاعَهً وَلاَ یَسْتَقْدِمُونَ»(1) آیه می گوید: خودِ جامعه یک اجلی دارد که وقتی آن اجل آمد - مثل یک آدمی که می میرد - می میرد و جامعه ی دیگری جای آن را می گیرد. یا می فرماید: «وَلِکُلِّ اُمَّهٍ رَسُولٌ فَإذا جاءَ رَسُلُهُمْ قُضِیَ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ»(2) برای هر جامعه و امتی پیامبری هست، پس چون پیامبرشان آمد و فلسفه ی وجودی شان به انتها رسید، با قسط با آن ها عمل می شود. (پس جامعه بعد از یک مدتّی تمام می شود چون اجل خاص دارد و چون پیامبرشان آمد و افراد آن جامعه موضع خود را نسبت به پیام خدا روشن کردند، در بین آن ها با قسط و عدالت حکم می شود و با هرکس براساس موضع گیری اش نسبت به دین خدا برخورد می گردد). جای دیگر می فرماید: «کُلُّ اَمَّهِ تُدْعی اِلی کِتابِها» هر امتی به کتابش خوانده می شود. پس هر امتی کتاب خاص دارد».

این یک وجه از فرمایش ایشان است که می فرمایند: جامعه به خودی خود حقیقت دارد. بعد روی این نکته حساسیت نشان می دهند و می فرمایند:

«این رابطه ی حقیقی که بین فرد و جامعه موجود است، موجب یک سلسله قوا و خواص اجتماعی می گردد که از هر جهت، بر قوا و خواص فرد برتری داشته و آن چنان است که جامعه انتخاب های فرد را تحت تأثیر قرار می دهد».

شما از جامعه نمی توانید ساده بگذرید؛ باید جامعه تان را اصلاح کنید، نگویید جامعه چیزی نیست. علامه«رحمه الله علیه» می گویند: جامعه آنچنان انتخاب فرد را تحت تأثیر قرار می دهد که از هر