تمدن زایی شیعه صفحه 323

می شمارند و به نام آزادی، با هرگونه فضیلت اخلاقی و معارف عالیِ انسانی بازی می کنند و زندگی عقلی به زندگی احساسی و عاطفی مبدّل می شود و در این شرایط حتّی دین به تمسخر می رود، و چون تمدّن غرب با طبع و غرایز، بیشتر سازگار است تا با عقل، و چون تمدّن امروز بیشتر احساسی و هماهنگ طبع است، استقبال عامه نسبت به آن بیشتر است و این قاعده در طول تاریخ بوده که روش دین مطابق طبع عامه نیست و مردم در ابتدا، روش های احساسی را بر روش های دینی ترجیح می دهند به طوری که قرآن می فرماید: «لَقَدْ جِئْناکُمْ بِالْحَقِّ وَ لکِنْ اَکْثَرَکُمْ لِلْحَقِّ کارِهُونَ»(1) حقیقت این است که حق به سوی شما آمده و شما بالفطره حق را می خواهید، ولی طوری شده اید که طبع تان با حق نمی خواند و نسبت به حق کراهت دارد.

جایگاه نظر اکثریت

با توجه به آیه ی قبل طبعِ جامعه مقابل حق است، هر چند فطرت جامعه موافق حق باشد. باز در همین رابطه قرآن می فرماید:

«... بَلْ جَاءهُم بِالْحَقِّ وَأَکْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ کَارِهُونَ * وَلَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْوَاءَهُمْ لَفَسَدَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ وَمَن فِیهِنَّ بَلْ أَتَیْنَاهُم بِذِکْرِهِمْ فَهُمْ عَن ذِکْرِهِم مُّعْرِضُونَ»(2) قصه همین است که پیامبر به واقع حق را برای آن ها آورد اما پذیرش این حق برای جامعه سخت است، ولی اگر خداوند هوس های آنان را پیروی کند، جهان به هم می ریزد و آسمان و زمین را فساد می گیرد - رابطه بین تکوین و تشریع را ملاحظه کنید - می فرمایند: اگر خواستی آسمان و زمین در خدمت بشر باشد، باید شریعت الهی در میان باشد، تشریع و قانون گذاری باید از طریق خدا باشد. سپس در ادامه می فرماید: این ها نمی دانند «بَلْ أَتَیْنَاهُم بِذِکْرِهِمْ» ما به یاد آن ها بودیم که این دین را آوردیم، این ها از یاد خودشان غافلند، خودشان را گم کرده اند. با این همه باید برخلاف طبع مردم، حرف حق را بیان کرد، زیرا «فَماذا بَعْدَ الْحَقِّ اِلّا الضَّلالَ»(3) چه چیزی بعد از حق، جز گمراهی