تمدن زایی شیعه صفحه 356

دورن بافت نیست، و مسلّم نمی تواند همان نقشی را به ما نشان دهد که آن سلول در بافت زنده بازی می کند.

آنچه علاوه بر مطالب فوق بیشتر باید مورد تأکید قرار گیرد این است که «عدم تعیّن» یک خصیصه ی عینی از طبیعت است، و نه ناشی از محدودیت دانش بشری، بلکه مثلاً الکترون را باید این طور در نظر بگیریم که نمی توان وضع ثابتی برای او در نظر گرفت، و این نه به جهت نقص اندازه گیری باشد، بلکه منشأ آن در خود طبیعت است، و نقش محقق به تحقّق واداشتن یکی از بالقوگی های متعددِ این موجود است و این یعنی «عدم تعیُّن» یک واقعیت وجودی است، و نشان می دهد آینده نه این که صرفاً «نامعلوم» نیست، بلکه «نامعیّن» هم هست. خلاصه این که عالم طبیعت یک جنبه ندارد که ما در هر آزمایش و تجربه ای با همان جنبه اش روبه رو شویم و بتوانیم ادعا کنیم همه ی آن را شناخته ایم و می توانیم پیش بینی کنیم. بلکه عالم طبیعت جنبه های متفاوت و غیرمتعیّن دارد. این است معنی «عدم تعیّن» که فیزیک جدید متوجه آن است».(1) (پایان سخنان ایان باربور)

چنانچه ملاحظه می فرمایید؛ در فیزیک کوانتوم شما طبیعت را به نحو دیگر می بینید، مثل یک موجود زنده که در مکان ها و زمان های مختلف احوالات مختلفی از خود نشان می دهد. این نکته خبر از آن می دهد که به نحو مبنایی باید در نگاه خود به طبیعت و بالتّبع به قوانینی که با آن نگاه به دست آورده ایم، تجدید نظر کنیم.

ممکن است سؤال شود در نگاه الهی به عالم، قانون جاذبه چگونه خواهد بود، در حالی که این سؤال از همان منظری است که زمین را طوری می بیند که در آن منظر جاذبه معنی می دهد و باید طبق فرمول نیوتن نسبتِ بین کرات را محاسبه کرد، ولی اگر روشن شود این نگاه یک نگاه حسّی به عالم است، در این نگاه انسان صورت توجه حضرت رب العالمین به مخلوقات را در حدّ جاذبه می بیند. قرآن می فرماید: «اللّهُ الَّذِی رَفَعَ السَّمَاوَاتِ بِغَیْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا»؛(2) خداوند کسی است که آسمان ها را از طریق ستون های غیرقابل رؤیت بالا قرار داد. وقتی قانون جاذبه بر