تمدن زایی شیعه صفحه 367

در کتاب های فلسفه ی غرب در قسمت نظرات دکارت هست که دکارت حیوانات را یک ماشین می دانست و به همین جهت شاگردان وی وقتی حیوانات را می زدند تعجب می کردند و به خود می گفتند مثل یک موجود زنده عکس العمل نشان می دهد. حاصل این نوع نگاه این همه خشونتی شد که تمدن غرب با خود به همراه آورد به طوری که غیر خود را صاحب احساس و عاطفه نمی شناسد.(1)

لطافت تعامل با طبیعت

سؤال: در جلسه ی قبل فرمودید؛ «در رابطه با طبیعت یا بر اساس روحیه دینی برخورد می کنیم، و یا بر اساس روح انسانی و فطری، و یا بر اساس نفس امّاره» حال سؤال ما این است مگر نه این که هر تعاملی بر اساس میلی است، و مگر نه این که هر میلی یا الهی است و یا شیطانی، پس برخورد انسانی و فطری دیگر نداریم، بلکه برخورد فطری با طبیعت به همان برخورد دینی برگشت می کند.

جواب: از نظر تئوری فرمایش شما درست است ولی در صحنه ی بررسی میدانی بعضاً مشاهده می کنیم ملت ها طبق آداب و رسومی با طبیعت تعامل می کنند که دین خاصی به آن ها گوشزد نکرده است، ولی با این حال تعامل آن ها حکایت از آگاهی های عمیقی نسبت به روح طبیعت دارد، این حکایت از شعور باطنی آن ها دارد. این نحوه ی تعامل خاص را که شما در ایرانی ها و یا در چینی ها و حتی در سرخ پوستان بومی آمریکا ملاحظه می کنید این نوع انسان ها به کمک جنبه های روحانی خود به این شعور رسیده اند. این نوع برخورد، به خودی خود حکایت از یک نوع روحانیتی می کند که در برخورد با طبیعت بین انسان ها با طبیعت حاکم است. همین طور که شما از طریق عبادات به دنبال یک نوع خلوص معنوی بین خود و خدا هستید و حرام و حلال خدا را رعایت می کنید تا نسبت به دستورات خداوند حرمت نگه داشته باشید، شعور روحانی هرکس اقتضا می کند که با آیت خاص الهی یعنی طبیعت حرمت نگهدارد و این عمل را در فضای خلوص معنوی انجام می دهد و مسلّم یک انسان دینی که بر