تمدن زایی شیعه صفحه 372

1- سوره ی بقره، آیه ی 115.

2- سوره ی حدید، آیه ی 4.

3- الکافی، ج1، ص97.

4- بحار الانوار، ج66 ، ص291.

امام خمینی«رحمه الله علیه» می فرمایند: آیا «هُوَ مَعَکُمْ» با تعبیر علت و معلول جور درمی آید، یا مسئله ی ارتباط بین خدا و مخلوق بالاتر است، چون هیچ جا نیست که از خدا خالی باشد» پس از این جهت باید متوجه جایگاه و اشاره های دین باشیم تا به ساحت قرب اسماءُ الله وارد شویم و در حجاب مفاهیم و علم حصولی متوقف نگردیم، زیرا در نگاه فلسفی حضورِ ملتزم به خوف اِجلال و ترس آگاهی و خشیت در میان نیست.

اما اگر به بهانه ی کامل بودن دین مرز خود را از فلسفه جدا کنیم، نتیجه گیری خطرناکی است، زیرا در آن صورت این طور تصور می شود که عقل و استدلال در زندگی دینی جایی ندارد و به اسم فاصله گرفتن از فلسفه گرفتار یک نوع تفکیک بین دین و استدلال می شویم و عملاً با هر گونه تعقلی در دین که عامل تدبّر در آیات الهی می شود، مخالفت می نماییم. این نوع ضدیّت با فلسفه از فلسفه زدگی بدتر است، چون ما را گرفتار تحجر و قشری گری می کند. مسلّم کسانی می توانند بین دین و فلسفه خلط نکنند که مانند امام خمینی«رحمه الله علیه» و علامه ی طباطبایی«رحمه الله علیه» فلسفه را بشناسند و جایگاه آن را تعیین نمایند و متوجه باشند فلسفه در زیر سایه ی علمُ الأسمایی می تواند برای سیر از علم حصولی به علم حضوری عامل آماده گری باشد. از مدعیان تفکیک یعنی معتقدان به جدایی فلسفه و عرفان، از کتاب و سنت باید سؤال کرد، اگر عقل در کنار نقل حجت دینی است و هر دو منبع معرفت دینی هستند، پس تفکیک و جداسازی این دو کاملاً ناموجه است. اصلاً چگونه است که معتقدان به تفکیک به لزوم جدایی کتاب از سنت فتوا نمی دهند با این که میان این دو حجت نقلی تفاوت هایی هست، و فراموش نکنید که نباید بین خطای سالک با بطلان مسلک خلط شود.(1)

نتیجه این که تفکر فلسفی مانند هر تفکر دیگر یک نوع تفکر است، مثل تفکر ریاضی یا تفکر تجربی، و مخالفت با آن مخالفت با وجهی از ساحت عقل بشری است، عقلی که در حدّ خود می تواند از دریای بی کرانه ی قرآن و روایات بهره برداری کند. آری! انسان باید مواظب باشد در محدوده ی آن تفکر خود را محدود نکند و از دیگر نگاه ها به قرآن و روایات محروم بماند، و کسی می تواند در حجاب فلسفه قرار نگیرد که آن را بداند و جایگاه آن را بشناسد.