تمدن زایی شیعه صفحه 373

1- به کتاب «منزلت عقل در هندسه ی دینی»، از آیت الله جوادی آملی رجوع شود.

مسلّم تفکر فلسفی نوعی از تفکر است که هرگز نباید صرفا از پنجره ی آن تفکر به قرآن نگریست، ولی تفکر فلسفی را نباید مقابل تفکر قرآنی قرار داد. مثل این که نباید تفکر ریاضی را مقابل تفکر قرآنی قرار دهیم زیرا ما برای بهره مندی از قرآن نیازمند تفکر ریاضی نیز هستیم تا نه تنها در آیات ارث تدبّر کنیم، بلکه نظر ریاضی گونه ی آیات را نیز درک کنیم. اشکال گالیله این بود که می خواست تمام کتاب مقدس را از زاویه ی تفکر ریاضی بنگرد و همه ی آن کتاب را محاسبه پذیر کند. در مورد تفکر فلسفی به عنوان یکی از ساحت های بشر ،عنایت داشته باشید که شما به صورت حضوری متوجه رابطه ی بین ذات خود و اراده ی خود می شوید ولی همین که به آن احساس فکر کردید و از آن ها رابطه ی ایجادکنندگی و ایجادشوندگی انتزاع نمودید ،وارد ساحت تفکر فلسفی شدید و موضوع علت و معلول را در اندیشه ی خود وارد نمودید، به همین جهت است که باید گفت تفکر فلسفی وجهی از تفکر انسانی است و نمی توان آن را نادیده گرفت و یا با آن به خصومت برخاست.

سؤال: چنانچه ممکن است چگونگی نگرش به قرآن از پنجره ی فلسفه را بیشتر توضیح دهید.

جواب: بیشتر به این نکته توجه کنید که عرض شد «ساحتی از ساحات بشر تفکر انتزاعی یا تفکر فلسفی است» پس وقتی می خواهد در رابطه با موضوعی فکر کند از زاویه ی تفکر فلسفی نیز به آن موضوع فکر می کند. در مورد قرآن از آن جهت که یک حقیقت قلبی است و کشف تامّ محمدی صلی الله علیه و آلهاست باید رویکرد انسان به آن قلبی باشد و به اندازه ای که انسان خود را از اخلاق رذیله و عقاید فاسده طاهر کرده باشد می تواند با آن حقیقت تماس بگیرد و به همین جهت است که می فرماید: «إِنَّهُ لَقُرْآنٌ کَرِیمٌ فِی کِتَابٍ مَّکْنُونٍ لَّا یَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ» حقیقت قرآن یک حقیقت بلندمرتبه ای است در نوشته ای که از نگاه انسان های غیر تزکیه شده دور است، و نمی توانند به آن دسترسی پیدا کنند مگر مطهرون. ولی پس از آن که با علم حضوری متوجه انوار قرآنی شد، همین که خواست به آن احساسِ قلبی بیندیشد و از آن زاویه به قرآن بنگرد، وارد ساحتی شده که در آن ساحت نسبت به «مفاهیم» آنچه با قلبِ مطهر خود دریافت کرده می اندیشد و این ورود، ورود فلسفی است، همان طور که نسبت به علت و معلول عرض شد که ابتدا یک درک حضوری بین نفس انسان و اراده ی او واقع می شود و سپس همان درک