بررسی احوال فرزندان امام موسی کاظم (علیه السلام) و نقش آنها در تاریخ تشیع صفحه 116

نشده و علما هر کدام با برداشت از مدارک ضعیف، دلایلی را برای هجرت حمزه بن موسی(علیه السلام) بیان کرده اند؛ از این رو نسبت به مدفن آن جناب آراء و عقاید گوناگونی ابراز شده و علمای انساب و پاره ای از مورخان در تعیین مزار ایشان بین شیراز، ترشیز، ری، قم و سیرجان اختلاف دارند.

1. عده ای از مورخان با الهام از داستانی که در آن گفته شده حمزه بن موسی همراه امام رضا(علیه السلام) عازم ایران گردید و در میان راه به دست عمال مأمون به شهادت رسید، محل دفن حمزه را در کاشمر می دانند. (1)

2. عده ای دیگر از مورخان (2) برآنند که حمزه بن موسی با خواهر خود حضرت فاطمه معصومه(علیها السلام) در ساوه مجروح گردید و در قم شهید شد. (3)

3. اما برخی دیگر از مورخان دلیل هجرت حمزه بن موسی را دعوت امام رضا(علیه السلام) از اقوام خود در مدینه ذکر کرده و می گویند: چون آن حضرت از برادران و برادرزادگان و بنی اعمام خود دعوت کرده بود و از طرفی چون حمزه بن موسی برادرِ پدری احمد بن موسی(علیه السلام) بود، پس معلوم می شود که حمزه با برادر خود به ایران آمده و بعد از درگیری در شیراز به شهادت رسیده است؛ لذا قبر وی در جوار برادرش می باشد. (4)

3. بررسی بارگاه حمزه

همان گونه که گفتیم اقوال مختلفی دربارهْ محل دفن حمزه وجود دارد و هر کدام از این اقوال مدرکی را برای ادعای خود ذکر کرده اند که همه اینها نیازمند دقت و بررسی است.

1- (1) . همان.
2- (2) . انوار المشعشعین، ج1، ص141 و گنجینه آثار، قم، ج1، ص389.
3- (3) . ریاض الانساب، ص160؛ حیات الست، ص5 و کریمه اهل بیت، ص172.
4- (4) . امام زادگان ری، ص341؛ بدایع الانوار، ص186 و بدر فروزان، ص66.