شیعیان عربستان صفحه 18

و با بحث های علمی و استدلال، سخن می گفتند. در مقابل اینان عده ای نیز، عقل مداری و بحث و گفتگو را به شدت حرام و تنها راه چاره و معیار شناخت واقعیت و حقیقت را حدیث می دانستند.

از جمله کسانی که هرگونه مسائل عقلی و عقل گرایی را محکوم می کرد، احمدبن حنبل - یکی از علمای مکتب خلفا - بود. پیروان او به حنبلی ها معروف شدند. در کنار مکتب حنابله سه مکتب فقهی، یعنی شافعی، حنفی و مالکی و مکاتب دیگری ایجاد شدند.

مالک بن انس، رهبر مالکی ها نیز همچون حنابله، هرگونه اندیشه و بحث و گفتگوی علمی در مسائل اعتقادی و اصول دین را محکوم و ممنوع اعلام می کرد؛ اما در میان خلفای بنی عباس، به جز متوکل عباسی، هیچ کس از عقاید حنبلی ها حمایت نکرد و حنابله به سستی و ضعف گراییدند و از نظر فقهی نیز طرفداران خود را از دست دادند. بدین ترتیب در نهایت ذلت و به ندرت در گوشه و کنار، روزگار می گذراندند.

پس از گذشت صدها سال، دوباره در اواخر قرن چهارم، «بر بهاری» رئیس حنبلیان بغداد با تکیه بر ظواهر آیات و روایات، بار دیگر عقایدی، مانند: استقرار خداوند بر فراز کرسی و دیده شدن خدا در قیامت را زنده ساخت. او از نظر فقهی، زیارت قبور را منع کرد و نوحه گری بر امام حسین علیه السلام را ناروا خواند.((1))

در هیچ یک از مکاتب اهل سنت - به جز حنبلی ها - چنین سخنانی سابقه نداشت؛ این گفته ها که به صورت بسیار روشن، توحید واقعی را زیر سؤال