شیعیان عربستان صفحه 215

اخیر، از آنها به عنوان اقلیت مذهبی غیررسمی نام برده شده است؛ در حالی که آنها نیز، شهروندان این کشور هستند.

رشد جمعیتی، مشارکت بیشتر، احقاق حقوق

با توجه به اینکه شیعیان به دلایل مختلف در حومه شهرها واقع شده اند، می توانند از طریق مهاجرت، تجمیع و افزایش جمعیت، حضوری برجسته تر در تحوّلات سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و... داشته باشند. رشد جمعیت می تواند تجدید حیات هویتی را نیز به ارمغان آورد.

گروهای شیعه می توانند با محور قرار دادن هویت تشیع امامیه و الگو و دستورپذیری از روحانیت بلندپایه، به استقلال نسبی و ثبوت استقرار خویش کمک کنند. آنها از این طریق می توانند حیات سیاسی خویش را نیز احیا کنند.

حاکمان و کارگزاران وهابی در پی این هستند که شیعیان را در جامعه، منزوی و حذف کنند. از طرفی، خود شیعیان در پی خروج از بن بست و ارتقا از شهروند درجه دومی به شهروند رسمی و درجه اولی هستند؛ گرچه اهداف و آرمان های هر دو گروه مشخص است، اما قضاوت اینکه در آینده چه خواهد شد، بسیار پیچیده است. میانجیگری جمهوری اسلامی ایران و انعطاف پذیری وهابیت از تعصبات خشک، می تواند کمک شایانی برای همسوگرایی و اعتدال دو گروه باشد.

با توجه به درگیری های شدید گذشته و تحمل سختی و مصیبت از سوی شیعیان و از همه مهم تر انهدام اماکن مقدس آنان، کارگزاران میانه روی عربستان نیک می دانند که پیروی از گروه افراط گرا و هجمه به شیعیان، نمی تواند راه حل اساسی مشکل این گروه باشد. آنان دریافته اند که به تنهایی نمی توانند برای