شیعیان عربستان صفحه 255

«مستر همفر» یکی از جاسوسان کهنه کار انگلیسی، در کتاب خاطرات خود در کشورهای اسلامی دربارۀ تأثیر اسلام و نفوذ و سیادت علما میان مسلمانان می نویسد:

دین اسلام بنابر سوابق تاریخی، دین زندگی و سادگی و آزادگی است و پیروان راستین اسلام به آسانی، تن به اسارت و بندگی نمی دهند. غرور و عظمت های گذشته به گونه ای بر وجودشان حاکم شده است که حتی در این دورانِ ناتوانی و فتور هم دست از آن بر نمی دارند.((1))

وی دربارۀ موفقیت علمای اسلام و تأثیر کلام آنها در مسلمانان تصریح می کند:

ما از علمای مسلمانان سخت نگران بودیم؛ زیرا علمای الأزهر، علمای عراق و علمای ایران، بزرگ ترین سد در راه تحقق آرمان های ما بودند و تنها بهشتی را که قرآن به آنان وعده داده است، مد نظر داشتند و از این رو حاضر نبودند که سر مویی از افکار و عقاید خود دست بردارند. مردم هم از آنان پیروی می کردند و حکومت ها نیز همان گونه که موش از گربه بترسد، از آنان وحشت داشتند. شیعیان، بیشتر از هر کس و هر چیز از علمای خود پیروی می کنند؛ زیرا آنان حق حکومت و ولایت را تنها منحصر به عالِم می دانند و چندان اهمیتی به سلطان (حاکم) نمی دهند؛ ولی این تفاوت نمی توانست آن نگرانی عمیق را که بر وزارت مستعمرات؛ بلکه تمام حکام بریتانیای کبیر استیلا داشت، تخفیف دهد».((2))