بررسی ریشه های تاریخی تشیع در افغانستان صفحه 103

1- ([1]) موسوی، سید عسکر، هزاره های افغانستان، ترجمه اسدالله شفایی مؤسسه فرهنگی هنری نقش تهران ص 112، 1379.

2- ([2]) غبار غلام، محمد، افغانستان در مسیر تاریخ صحافی احسانی، قم 1375.

نظران برای ادعای خود مدرک و دلیل دارند بنابراین می توان پذیرفت که ممکن است بعضی هزاره ها توسط غازان خان به مذهب شیعه گرویده باشند و این نظریه، با نظریه ترویج شیعه توسط صفویان در بلاد اسلامی مخصوصاً افغانستان، الزاماً در تضاد نیست؛ افزون بر این از همان آغاز تکوین شیعه در غور و دیگر بلاد اسلامی کسانی بودند که به دلیل محبت علی علیه السلام و آل او با سنت های حاکمان زمان مخالفت داشتند، تبعید می شدند. تبعیدهای سیاسی شیعیان و تمرکز آنها در زمان امام رضا علیه السلام در خراسان آن روز می تواند دلیل محکمی بر وجود شیعیان قبل از ایلخانیان و صفویان باشد.

خلاصه می توان گفت: گرویدن هزاره ها به مذهب شیعه در دوره مشخصی اتفاق نیافتاده است و در واقع چنین تجزیه و تحلیل های میکانیکی از هر پدیده تاریخی و اجتماعی کاری نادرست است زیرا هر تغییر و تحول در جامعه انسانی در طول یک دوره زمانی نه چندان کوتاه به وقوع می پیوندد که طی آن فرایند توسعه خود را می پیماید. گرویدن مردم افغانستان به تشیع نیز مانند دیگر پدیده های اجتماعی و تاریخی طی یک دوره طولانی صورت گرفته است. از طرفی بنابر شواهد تاریخی این نظریه که می گوید، هزاره ها در زمان خود حضرت علی علیه السلام شیعه شده اند، تا حدودی موثق و متقن و محکم به نظر می رسد.

بنابراین با توجه به منابع و اسناد، اسلام و تشیع همزمان از همان قرن اول هجری قمری در سرزمین غور و هزارستان وارد و شایع و گسترش پیدا کرده است و یکی از معتبرترین شواهد تاریخی، درگیری همیشه شیعیان از همان قرن اول هجری با حکومت های متعصب اموی و عباسی می باشد. آنان همیشه