توسل و رد شبهات صفحه 82

انسان‌های زنده، از سنخ سببیت و اکتساب است. این اعتقاد مستلزم اعتقاد به مقام تأثیر ذاتی و ایجاد حقیقی [افعال] از سوی مردگان نیست؛ زیرا بی‌تردید این اعتقاد به دور از خرد است.

گفتیم که بر فرض کوتاه آمدن از اندیشه خود، نهایت چیزی که می‌توانند بگویند این است که کسی که از مرده طلب یاری می‌کند، مانند کسی است که از صندلی [موجودی بی‌جان] یاری طلبیده و نمی‌داند که این صندلی است. با این وجود، هیچ کس نمی‌تواند بگوید این یاری‌طلبی شرک است.

اما ما بیان کردیم که اکتساب افعال، برای مرده هم ممکن است. او می‌تواند مانند زنده برای ما دعا کند. در روایت است وقتی ارواح از کردار خویشان خود رنجیده خاطر می‌شوند، برای خویشان دعا می‌کنند و می‌گویند: «خداوندا! به آنان توجه کن یا پیش از آنکه هدایتشان کنی، آنان را نمیران». (1)

حتی روح مانند انسان زنده توان کمک به خود را نیز دارد. ارواح می‌توانند مانند فرشتگان، انسان زنده را راه‌نمایی و به او الهام کنند. موارد بسیاری هست که انسان‌ها در خواب، از ارواح کمک گرفته‌اند. شاید در آینده این مسئله را بیشتر تبیین کنیم.

اشکال: (2) استاد شیخ الجبالی به نقل از برخی علمای تندرو (وهابی) می‌گوید: