مهدویت از نگاه مفسران اهل سنّت صفحه 67

ص:77

است و برخی دیگر امت را گروه و قومی پنداشته اند که خواهند آمد؛ گروه برگزیده که عذاب توسط ایشان انجام خواهد شد یا گروهی که مؤمنی در بین ایشان نیست و کفار خالص هستند و مورد عذاب واقع خواهند شد دو دیدگاه بین مفسران است.

جهات بحث در آیه

آلوسی در ضمن تفسیر این آیه روایتی را از شیعه نقل می کند که

منظور از امّت معدوده، اصحاب امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف هستند و آن را

تکذیب می کند. (1)

به گفته راغب در مفردات امت به جماعتی گفته می شود که به دلیلی گرد هم آمده اند خواه این گرد هم آیی به خاطر اتحاد در دین باشد و یا هم عصر بودن و یا هموطن بودن و اگر به زمان، امت گفته شود به لحاظ اهل آن زمان است. (2) در اصطلاح قرآنی نیز امت به معنی قوم و گروه است؛ (3) اما در خصوص این آیه به لحاظ مادۀ تأخیر و لفظ الی (اخرناهم الی) معنی زمان را از لفظ امه

1- روح المعانی، آلوسی، ج 6، ص215. «و روی الامامیه - و هم بیت الکذب - عن أبی جعفر و أبی عبد اللّه - رضی اللّه تعالی - عنهما أن المراد بالأمّه المعدوده أصحاب المهدی فی آخر الزّمان و هم ثلاثمائه و بضعه عشر رجلا کعده أهل بدر».
2- المفردات، راغب اصفهانی، ص: 87. «و الأُمّه: کل جماعه یجمعهم أمر ما إمّا دین واحد، أو زمان واحد، أو مکان واحد سواء کان ذلک الأمر الجامع تسخیرا أو اختیارا، و جمعها: أمم، ... وَ لْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّهٌ یَدْعُونَ إِلَی الْخَیْرِ [آل عمران/ 104] أی: جماعه یتخیّرون العلم و العمل الصالح یکونون أسوه لغیرهم، ... و قوله تعالی: وَ ادَّکَرَ بَعْدَ أُمَّهٍ [یوسف/ 45] أی: حین، و قرئ (بعد أمه) «6» أی: بعد نسیان. و حقیقه ذلک: بعد انقضاء أهل عصر أو أهل دین».
3- مفاتیح الغیب، فخر رازی، ج 17، ص: 152 الأصل فی الأمه هم الناس و الفرقه فإذا قلت: جاءنی أمه من الناس. فالمراد طائفه مجتمعه». جامع البیان، طبری، ج 12، ص: 5 و أصل الأمه ما قد بینا فیما مضی من کتابنا هذا أنها الجماعه من الناس تجتمع علی مذهب و دین، ثم تستعمل فی معان کثیره ترجع إلی معنی الأصل الذی ذکرت». الجامع لأحکام القرآن، قرطبی، ج 10، ص: 9 – 10 .« واصل الأمه الجماعه، فعبر عن الحین و- السنین بالأمه لأن الأمه تکون فیها».