پژوهشی تطبیقی در روایات تفسیری فریقین صفحه 123

ص:126

1- (1) . «پس به هر سو رو کنید، رو به خدا کرده اید» (بقره، 115).
2- (2) . «و تنها ذات صاحب جلال و گرامی پروردگارت باقی می ماند» (رحمن، 27).
3- (3) . خصال، ص597؛ نورالثقلین، ج1، ص117، ح 318؛ شبیه این سؤال و جواب، بین آن حضرت با جاثلیق نصرانی اتفاق افتاد، مراجعه شود به: توحید صدوق، ص182؛بحارالانوار، ج3، ص328.

نمونه دیگر: در روایتی از امام صادق (علیه السلام) آمده است که آن حضرت پس از تلاوت آیه: (وَ الَّذِینَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ یُسْرِفُوا وَ لَمْ یَقْتُرُوا وَ کانَ بَیْنَ ذلِکَ قَواماً) (1)، در تبیین واژه های «اسراف»، «قتر» و «قوام» با تمثیلی ساده و روان، ابتدا مقداری ریگ را از زمین برداشت و آن را در مشت خود جای داد و کاملاً مشت خود را بست و فرمود:

«هذا الإقتار الذی ذکره الله - عزّوجلّ - فی کتابه؛ این معنای اقتار است که خداوند در کتابش آورده است». دوباره مشتی از ریگ پُر کرد و کاملاً آن را باز گذاشت به گونه ای که همه ریگ ها به زمین ریخت و فرمود:

«هذا الإسراف؛ این معنای اسراف است». در مرحله سوم، مشتی دیگر برگرفت و نیمی از آن را بر زمین ریخت و نیمی را در مشت خود نگه داشت و فرمود: «هذا قوام؛ این معنای قوام است». (2) بدین گونه امام با این مثال ساده و روشن، تفاوت این سه واژه را به صورتِ عینی و ملموس بیان کرد.

نمونه دیگر: برای توضیح واژه «حبک» در آیه (وَ السَّماءِ ذاتِ الْحُبُکِ ) (3)، امام رضا (علیه السلام) با فرو کردن انگشتان دست در یک دیگر و قرار دادن کف دست روی هم، آن را تفسیر کرد. (4)

همچنین امام صادق (علیه السلام) در تفسیر دو واژه «غلّ» و «بسط»، با باز و بسته کردن کف دست، آنها را تبیین کرد. (5)