پژوهشی تطبیقی در روایات تفسیری فریقین صفحه 158

ص:161

1- (1) . تفسیر بغوی، ج3، ص29.
2- (2) . (وَ الَّذِینَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حافِظُونَ* إِلاّ عَلی أَزْواجِهِمْ أَوْ ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَیْرُ مَلُومِینَ ) .
3- (3) . «پس چنان که شما از آنها بهره مند شوید آن مهر معین که مزد آنهاست به آنها بپردازید» (نساء، 24).
4- (4) . کافی، ج5، ص450، متن روایت چنین است: «یا أباحنیفه إنّ سوره «سأل سائل» مکیّه و آیه المتعه مدنیه.»
5- (5) . انفال، 61.
6- (6) . تفسیر ثعالبی، ج3، ص154.

ابن کثیر با مردود دانستن این روایت می گوید:

وفی هذا نظر، لأنّ هذه الآیه مدنیه وإسلام عمر کان بمکّه بعد الهجره إلی أرض الحبشه وقبل الهجره إلی المدینه؛ این روایت صحیح نیست، زیرا این آیه در مدینه نازل شده است، درحالی که عمر در مکه بعد از هجرت اول مسلمانان به حبشه و قبل از هجرت آنها به مدینه، اسلام آورده است. (1)

ثعلبی، پس از آنکه در تفسیر آیه (قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَکّی ) (2) روایتی را نقل می کند که منظور، زکات فطریه و نماز عید است، می گوید:

لا أدری ما وجه هذا التأویل، لأنّ هذه السوره مکّیّه بالإجماع ولم یکن بمکّه عید ولا زکاه فطر؛ من مقصود این روایت را نمی فهمم، زیرا این سوره اجماعاً مکّی است و تا هنگامی که پیامبر (صلی الله علیه و آله) در مکه بود، زکات و عید فطر جعل نشده بود. (3)

تبیین و تعیین آیات ناسخ و منسوخ

از جمله ویژگی مشترک در روایات تفسیری شیعه و اهل سنت، روایاتی است که آیات ناسخ از منسوخ را مشخص کرده اند. البته آنچه در روایات به عنوان ناسخ و منسوخ یاد شده مفهومی عام تر از معنای اصطلاحی آن است؛ (4) به