- سخن ناشر 1
- اشاره 11
- اشاره 15
- تعریف اصطلاحی «تفسیر» 17
- اشاره 17
- تعریف اصطلاحی «روایت» 18
- ضرورت پژوهش در زمینه روایات تفسیری فریقین 21
- پیشینه پژوهش در زمینه روایات تفسیری فریقین 23
- اشاره 29
- اشاره 30
- منابع خاص تفسیر روایی 30
- یکم) تفسیر قمی 32
- دوم) تفسیر عیاشی 33
- چهارم) تفسیر صافی 34
- سوم) تفسیر نورالثقلین 34
- ششم) تفسیر طبری 35
- پنجم) البرهان فی تفسیر القرآن 35
- هفتم) الدرّ المنثور 36
- اشاره 43
- منابع عام حدیثی شیعه 45
- یکم) دوره حضور ائمه (علیهم السلام) (قرن 3 - 1) 45
- اشاره 45
- دوم) دوره جمع و تبویب (محدّثان متقدم، قرن 4 و 5) 46
- منابع عام حدیثی اهل سنت 57
- اشاره 57
- اشاره 57
- یکم) دوره منع نگارش حدیث (قرن 1) 58
- دوم) دوره تجویز نگارش حدیث (قرن 2) 61
- سوم) دوره جمع و تبویب اولیه (قرن 3) 62
- چهارم) دوره گسترش و تنظیم (قرن 4 و 5) 64
- ششم) دوره معاصر (قرن 14 و 15) 66
- اشاره 73
- جایگاه اهل بیت (علیهم السلام) در هم آوایی با قرآن 74
- اشاره 85
- الف) وامداری سنت از قرآن در حجیت 88
- ادّله طولی بودن نقش سنت در برابر قرآن 88
- ب) قرآن، میزانِ سنجش روایات 90
- ج) جامعیت قرآن 92
- د) منبع بودن قرآن برای علوم اهل بیت (علیهم السلام) 93
- اشاره 103
- رویکرد روش شناختی در روایات تفسیری 104
- اشاره 115
- تفسیر واژگانی 116
- بهره گیری از تمثیل (تصویرپردازی) 121
- بهره گیری از قواعد ادبی 124
- بهره گیری از روش تفسیر قرآن به قرآن 125
- بهره گیری از ساختار چند معنایی قرآن (بطون) 127
- به کارگیری قاعده جری و تطبیق 133
- بهره گیری از بیان مصادیق (تبیین مصداقی) 140
- اشاره 147
- اشاره 151
- تبیین ترتیب نزول سوره ها و آیات 152
- تبیین مکّی و مدنی بودن آیات و سُوَر 154
- تبیین و تعیین آیات ناسخ و منسوخ 158
- تبیین خواص و فضایل سوره ها و آیات 162
- اشاره 169
- الف) ضعف سندی و محتوایی 172
- آسیب شناسی روایات اسباب النّزول 172
- اشاره 172
- ب) ناسازگاری با مبانی دین 173
- اشاره 183
- تفصیل جزئیات آیات الأحکام 185
- تبیین جزئیات قصص 189
- آسیب شناسی روایات تفسیری قصص 190
- اشاره 195
- نمونه هایی از تخصیص عمومات آیات، به وسیله روایات 199
- نمونه هایی از تقیید اطلاقات آیات توسط روایات 201
- نمونه هایی از توسعه مفاهیم آیات توسط روایات 203
- اشاره 209
- اشاره 211
- الف) آیات قرآن 213
- بررسی دلایل اهل سنت در حجیت تفسیر صحابه 218
- اشاره 225
- نمونه هایی از ساحت باطنی آیات در روایات 226
- نمونه هایی از توسعه معنایی آیات در روایات 228
- «بطن» در ترازوی داوری 231
- اشاره 237
- جری و تطبیق 238
- گستردگی روایات جری 240
- اشاره 245
- رویکرد روش شناختی در روایات تفسیری 246
- اشاره 255
- آسیب های سندی 257
- اشاره 257
- آسیب های متنی 258
- اشاره 259
- اعتبارسنجی روایات تفسیری 259
- نمونه هایی از روایات ضعیف 261
- اشاره 267
- شواهد تاریخی پدیده وضع 268
- نمونه هایی از روایات جعلی 270
- اشاره 277
- عوامل بروز تعارض در روایات 278
- ناسازگاری روایات با مفاد آیات 279
- اشاره 285
- نمونه هایی درباره اوصاف خداوند 286
- نمونه هایی در مورد قصص پیامبران 288
- اشاره 293
- نمونه هایی از تعارض روایات با قرآن و سنت قطعیه 294
- نمونه هایی از تعارض روایات با تاریخ قطعی 295
- نمونه هایی از تعارض روایات با عقل بدیهی 298
- نمونه هایی از تعارض روایات با علم قطعی 298
- تفسیر نشدن شماری از آیات 305
- اشاره 305
- نقل به معنا 308
- تصحیف 310
- تقطیع 311
ص:20
1- موضوع شناسی روایات تفسیری
اشاره
هدف های آموزشی: 1) شناخت اصطلاحی «تفسیر»؛ 2) شناخت اصطلاحی «روایت» و رابطه آن با معنای لغوی؛ 3) شناخت مفهومی واژگان مترادفِ «روایت»؛ 4) آشنایی با مفهوم «روایات تفسیری»؛ 5) آشنایی با جایگاه روایات تفسیری و ضرورت پژوهش درباره آن؛ 6) آشنایی اجمالی با پیشینه پژوهش در زمینه روایات تفسیری فریقین؛ 7) آشنایی با سیر افزایش و کاهش تحقیقات، در زمینه روایات تفسیری.
تعریف اصطلاحی «تفسیر»
در تعریف اصطلاحی «تفسیر»، به بیان مفسّر گران قدر جهان اسلام، علامه طباطبایی، بسنده می کنیم؛ وی می نویسد:
«التفسیر هو بیان معانی الآیات القرآنیه والکشف عن مقاصدها ومدالیلها؛ تفسیر عبارت است از بیان معانی آیات و کشف مقاصد و مضامین آن.» (1)
آنچه از این تعریف می توان دریافت - همسان معنای لغوی تفسیر (2) - این است که «تفسیر»، تنها توضیح نکات مبهم الفاظ و کشف معانی ظاهری آن نیست؛ بلکه