پژوهشی تطبیقی در روایات تفسیری فریقین صفحه 187

ص:190

1- (1) . مائده، 1.
2- (2) . نساء، 29. متن آیه چنین است: (یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَأْکُلُوا أَمْوالَکُمْ بَیْنَکُمْ بِالْباطِلِ إِلاّ أَنْ تَکُونَ تِجارَهً عَنْ تَراضٍ مِنْکُمْ ) .
3- (3) . بقره، 238
4- (4) . در این که مراد از «صلاه وسطی» چیست، اقوال مختلفی است که به اختصار به آنها اشاره می شود: الف) مشهور روایات شیعه و اهل سنت آن است که مراد از آن نماز ظهر است (تهذیب الاحکام، ج2، ص241؛ تفسیر عیاشی، ج1، ص146؛ بحارالانوار، ج79، ص283؛ تفسیر طبری، ج2، ص688 و 689؛ تفسیر ثعلبی، ج2، ص195؛ کنز العمال، ج7، ص375، ح 19352). ب) مراد، نماز عصر است (الدرّ المنثور، ج1، ص728؛ تفسیر طبری، ج2، ص685 - 683). ج) مراد، نماز صبح است (تفسیر طبری، ج2، ص694؛ تفسیر ثعلبی، ج2، ص195). د) منظور، نماز مغرب است (سنن ابن ماجه، ج1، ص225، ح 689؛ مسند احمد، ج3، ص449؛ تفسیر ابن ابی حاتم، ج2، ص448).ه) مراد، نماز صبح و عصر با هم است (تفسیر قرطبی، ج3، ص311). و) مراد، یکی از نمازهای پنج گانه است، تا انسان نسبت به همه آنها اهتمام لازم را به عمل آورد (تفسیر طبری، ج2، ص695، ح 4276؛ تفسیر بغوی، ج1، ص324).ز) مراد، نماز جماعت است. «شیخ طوسی» این قول را از «حسین بن علی مغربی» نقل کرده و گفته است که این وجه خوبی است؛ جز این که کسی از مفسران آن را نپذیرفت (التفسیر الأثری الجامع، ج6، ص123 - 101).

اَللَّیْلِ ) (1) با بیانی اجمالی، آیه را پذیرای استنباطات گوناگون کرده است. (2)

این آیات اجمال گونه از یک سو، راه اجتهادات گوناگون را باز گذاشته و عرصه حضور علمی و تأمل بیشتر را برای فقیه فراهم ساخته و از سوی دیگر، نقش سنت را در تبیین جزئیات و تفصیل آن ضرورت بخشیده است.

در قرآن 350 تا 500 آیه - برابر اختلاف اقوال - ناظر به احکام فقهی است. این آیات که جزئیات، شرایط، موانع و سایر مسائل مربوط به آنها در سنت آمده