- سخن ناشر 1
- اشاره 11
- اشاره 15
- اشاره 17
- تعریف اصطلاحی «تفسیر» 17
- تعریف اصطلاحی «روایت» 18
- ضرورت پژوهش در زمینه روایات تفسیری فریقین 21
- پیشینه پژوهش در زمینه روایات تفسیری فریقین 23
- اشاره 29
- منابع خاص تفسیر روایی 30
- اشاره 30
- یکم) تفسیر قمی 32
- دوم) تفسیر عیاشی 33
- چهارم) تفسیر صافی 34
- سوم) تفسیر نورالثقلین 34
- پنجم) البرهان فی تفسیر القرآن 35
- ششم) تفسیر طبری 35
- هفتم) الدرّ المنثور 36
- اشاره 43
- یکم) دوره حضور ائمه (علیهم السلام) (قرن 3 - 1) 45
- اشاره 45
- منابع عام حدیثی شیعه 45
- دوم) دوره جمع و تبویب (محدّثان متقدم، قرن 4 و 5) 46
- اشاره 57
- منابع عام حدیثی اهل سنت 57
- اشاره 57
- یکم) دوره منع نگارش حدیث (قرن 1) 58
- دوم) دوره تجویز نگارش حدیث (قرن 2) 61
- سوم) دوره جمع و تبویب اولیه (قرن 3) 62
- چهارم) دوره گسترش و تنظیم (قرن 4 و 5) 64
- ششم) دوره معاصر (قرن 14 و 15) 66
- اشاره 73
- جایگاه اهل بیت (علیهم السلام) در هم آوایی با قرآن 74
- اشاره 85
- الف) وامداری سنت از قرآن در حجیت 88
- ادّله طولی بودن نقش سنت در برابر قرآن 88
- ب) قرآن، میزانِ سنجش روایات 90
- ج) جامعیت قرآن 92
- د) منبع بودن قرآن برای علوم اهل بیت (علیهم السلام) 93
- اشاره 103
- رویکرد روش شناختی در روایات تفسیری 104
- اشاره 115
- تفسیر واژگانی 116
- بهره گیری از تمثیل (تصویرپردازی) 121
- بهره گیری از قواعد ادبی 124
- بهره گیری از روش تفسیر قرآن به قرآن 125
- بهره گیری از ساختار چند معنایی قرآن (بطون) 127
- به کارگیری قاعده جری و تطبیق 133
- بهره گیری از بیان مصادیق (تبیین مصداقی) 140
- اشاره 147
- اشاره 151
- تبیین ترتیب نزول سوره ها و آیات 152
- تبیین مکّی و مدنی بودن آیات و سُوَر 154
- تبیین و تعیین آیات ناسخ و منسوخ 158
- تبیین خواص و فضایل سوره ها و آیات 162
- اشاره 169
- اشاره 172
- آسیب شناسی روایات اسباب النّزول 172
- الف) ضعف سندی و محتوایی 172
- ب) ناسازگاری با مبانی دین 173
- اشاره 183
- تفصیل جزئیات آیات الأحکام 185
- تبیین جزئیات قصص 189
- آسیب شناسی روایات تفسیری قصص 190
- اشاره 195
- نمونه هایی از تخصیص عمومات آیات، به وسیله روایات 199
- نمونه هایی از تقیید اطلاقات آیات توسط روایات 201
- نمونه هایی از توسعه مفاهیم آیات توسط روایات 203
- اشاره 209
- اشاره 211
- الف) آیات قرآن 213
- بررسی دلایل اهل سنت در حجیت تفسیر صحابه 218
- اشاره 225
- نمونه هایی از ساحت باطنی آیات در روایات 226
- نمونه هایی از توسعه معنایی آیات در روایات 228
- «بطن» در ترازوی داوری 231
- اشاره 237
- جری و تطبیق 238
- گستردگی روایات جری 240
- اشاره 245
- رویکرد روش شناختی در روایات تفسیری 246
- اشاره 255
- آسیب های سندی 257
- اشاره 257
- آسیب های متنی 258
- اشاره 259
- اعتبارسنجی روایات تفسیری 259
- نمونه هایی از روایات ضعیف 261
- اشاره 267
- شواهد تاریخی پدیده وضع 268
- نمونه هایی از روایات جعلی 270
- اشاره 277
- عوامل بروز تعارض در روایات 278
- ناسازگاری روایات با مفاد آیات 279
- اشاره 285
- نمونه هایی درباره اوصاف خداوند 286
- نمونه هایی در مورد قصص پیامبران 288
- اشاره 293
- نمونه هایی از تعارض روایات با قرآن و سنت قطعیه 294
- نمونه هایی از تعارض روایات با تاریخ قطعی 295
- نمونه هایی از تعارض روایات با عقل بدیهی 298
- نمونه هایی از تعارض روایات با علم قطعی 298
- تفسیر نشدن شماری از آیات 305
- اشاره 305
- نقل به معنا 308
- تصحیف 310
- تقطیع 311
ص:65
1- (1) . صحیح بخاری، ج1، ص33. متن روایت چنین است: «کتب عمر بن عبد العزیز إلی أبی بکر بن حزم: أنظر ما کان من حدیث رسول الله (صلی الله علیه و آله) فاکتبه، فإنّی خفت دروس العلم وذهاب العلماء».
جرّاح (م 197ق) و سفیان بن عیینه (م 198ق).
قرن دوم، علاوه بر نوپایی در حوزه حدیث نگاری، دوره پیدایش مذاهب فقهی و کلامی نیز بود. حدیث و فقه در این دوره به سرعت در بلاد اسلامی گسترش یافت. البته به موازات این جنبش های علمی در حوزه فقه و حدیث، اسرائیلیات و روایات ساختگی به ویژه در حوزه تفسیر، افزایش فزاینده ای یافت.
در نیمه قرن دوم، ابتدا مصنّفات تدوین شد. مصنّفات، مجموعه روایاتی بودند که براساس ابواب فقهی تنظیم می شدند؛ مانند «مصنّف ابن جُریج» (م 150ق) در مکه، «مصنّف مالک» (م 179ق) در مدینه مشهور به مؤطّأ مالک، «مصنّف ابو حنیفه» (م 150ق) در کوفه، «مصنّف ابن اسحاق» (م 151ق) در مدینه و «مصنّف عبدالرزاق صنعانی» (م 211ق). (1)
مهم ترین اثر تصنیفی در این دوره، کتاب «مؤطّأ مالک بن انس» است. در اواخر قرن دوم، مسندنویسی نیز آغاز شد که طبقه بندی روایات در آن کتاب ها، براساس نام صحابه تنظیم می شد و به نام آنها سند می خورد. (2)
سوم) دوره جمع و تبویب اولیه (قرن 3)
آغاز قرن سوم، در واقع زمان پیدایش مسانید (مسندها) در تاریخ حدیث اهل سنت است. پدیده مسندنویسی که در اواخر قرن دوم آغاز شده بود، در اوایل این قرن به ثمر نشست و مسانید متعددی با جمع آوری روایات براساس نقل هر صحابی از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) به رشته تحریر درآمد. از جمله مسندهای این دوره عبارتند از: مسند ابی جارود طیالسی (م 204ق)، مسند حمیدی (م 219ق)، مسند