- سخن ناشر 1
- اشاره 11
- اشاره 15
- اشاره 17
- تعریف اصطلاحی «تفسیر» 17
- تعریف اصطلاحی «روایت» 18
- ضرورت پژوهش در زمینه روایات تفسیری فریقین 21
- پیشینه پژوهش در زمینه روایات تفسیری فریقین 23
- اشاره 29
- منابع خاص تفسیر روایی 30
- اشاره 30
- یکم) تفسیر قمی 32
- دوم) تفسیر عیاشی 33
- چهارم) تفسیر صافی 34
- سوم) تفسیر نورالثقلین 34
- ششم) تفسیر طبری 35
- پنجم) البرهان فی تفسیر القرآن 35
- هفتم) الدرّ المنثور 36
- اشاره 43
- منابع عام حدیثی شیعه 45
- یکم) دوره حضور ائمه (علیهم السلام) (قرن 3 - 1) 45
- اشاره 45
- دوم) دوره جمع و تبویب (محدّثان متقدم، قرن 4 و 5) 46
- منابع عام حدیثی اهل سنت 57
- اشاره 57
- اشاره 57
- یکم) دوره منع نگارش حدیث (قرن 1) 58
- دوم) دوره تجویز نگارش حدیث (قرن 2) 61
- سوم) دوره جمع و تبویب اولیه (قرن 3) 62
- چهارم) دوره گسترش و تنظیم (قرن 4 و 5) 64
- ششم) دوره معاصر (قرن 14 و 15) 66
- اشاره 73
- جایگاه اهل بیت (علیهم السلام) در هم آوایی با قرآن 74
- اشاره 85
- الف) وامداری سنت از قرآن در حجیت 88
- ادّله طولی بودن نقش سنت در برابر قرآن 88
- ب) قرآن، میزانِ سنجش روایات 90
- ج) جامعیت قرآن 92
- د) منبع بودن قرآن برای علوم اهل بیت (علیهم السلام) 93
- اشاره 103
- رویکرد روش شناختی در روایات تفسیری 104
- اشاره 115
- تفسیر واژگانی 116
- بهره گیری از تمثیل (تصویرپردازی) 121
- بهره گیری از قواعد ادبی 124
- بهره گیری از روش تفسیر قرآن به قرآن 125
- بهره گیری از ساختار چند معنایی قرآن (بطون) 127
- به کارگیری قاعده جری و تطبیق 133
- بهره گیری از بیان مصادیق (تبیین مصداقی) 140
- اشاره 147
- اشاره 151
- تبیین ترتیب نزول سوره ها و آیات 152
- تبیین مکّی و مدنی بودن آیات و سُوَر 154
- تبیین و تعیین آیات ناسخ و منسوخ 158
- تبیین خواص و فضایل سوره ها و آیات 162
- اشاره 169
- اشاره 172
- الف) ضعف سندی و محتوایی 172
- آسیب شناسی روایات اسباب النّزول 172
- ب) ناسازگاری با مبانی دین 173
- اشاره 183
- تفصیل جزئیات آیات الأحکام 185
- تبیین جزئیات قصص 189
- آسیب شناسی روایات تفسیری قصص 190
- اشاره 195
- نمونه هایی از تخصیص عمومات آیات، به وسیله روایات 199
- نمونه هایی از تقیید اطلاقات آیات توسط روایات 201
- نمونه هایی از توسعه مفاهیم آیات توسط روایات 203
- اشاره 209
- اشاره 211
- الف) آیات قرآن 213
- بررسی دلایل اهل سنت در حجیت تفسیر صحابه 218
- اشاره 225
- نمونه هایی از ساحت باطنی آیات در روایات 226
- نمونه هایی از توسعه معنایی آیات در روایات 228
- «بطن» در ترازوی داوری 231
- اشاره 237
- جری و تطبیق 238
- گستردگی روایات جری 240
- اشاره 245
- رویکرد روش شناختی در روایات تفسیری 246
- اشاره 255
- آسیب های سندی 257
- اشاره 257
- آسیب های متنی 258
- اشاره 259
- اعتبارسنجی روایات تفسیری 259
- نمونه هایی از روایات ضعیف 261
- اشاره 267
- شواهد تاریخی پدیده وضع 268
- نمونه هایی از روایات جعلی 270
- اشاره 277
- عوامل بروز تعارض در روایات 278
- ناسازگاری روایات با مفاد آیات 279
- اشاره 285
- نمونه هایی درباره اوصاف خداوند 286
- نمونه هایی در مورد قصص پیامبران 288
- اشاره 293
- نمونه هایی از تعارض روایات با قرآن و سنت قطعیه 294
- نمونه هایی از تعارض روایات با تاریخ قطعی 295
- نمونه هایی از تعارض روایات با عقل بدیهی 298
- نمونه هایی از تعارض روایات با علم قطعی 298
- تفسیر نشدن شماری از آیات 305
- اشاره 305
- نقل به معنا 308
- تصحیف 310
- تقطیع 311
ص:66
1- (1) . تاریخ حدیث، مؤدب، ص228 - 226؛ جوامع حدیثی اهل سنت، ص42 - 39.
2- (2) . اصول الحدیث و احکامه، ص43.
اسحاق بن راهویه (م 238ق)، مسند ابن أبی شیبه (م 239ق) و مسند احمد بن حنبل (م 241ق). (1)
طبیعی بود که پدیده مسندنویسی، نمی توانست چندان دوام یابد، زیرا این کتاب ها فاقد طبقه بندی موضوعی بودند و دستیابی سریع به روایات ممکن نبود. از این رو، مسندنویسی به سرعت رو به افول نهاد و جایش را به شیوه های جدید حدیث نگاری از قبیل سنن نویسی و صحاح نویسی واگذار کرد.
از آنجا که محدثان متقدم، در این دوره با تلاش و کوشش فراوان به تدوین جوامع حدیثی پرداختند و کوشیدند ضمن گردآوری روایات، آنها را پالایش کنند، این دوره را «دوره تنقیح و اختیار» نامیده اند. (2) مهم ترین محصول کار و تلاش حدیث پژوهان در این دوره، «صحاح سته» است که به عنوان «جوامع حدیثی اولیه» شناخته می شوند و به ترتیب زمان عبارتند از:
1. صحیح بخاری، تألیف محمد بن اسماعیل بخاری (م 256ق) با حدود 7275 حدیث، که ظرف مدت شانزده سال، از میان ششصد هزار حدیث آن را نگاشت؛ (3)
2. صحیح مسلم، تألیف مسلم بن حجاج قشیری (م 261ق) با 12000 حدیث که ظرف مدت 15 سال از میان سیصد هزار حدیث، آن را تألیف کرد؛ (4)
3. سنن ابن ماجه، تألیف محمد بن یزید بن ماجه (م 273ق) با 4341 حدیث؛
4. سنن ابی داود، تألیف سلیمان بن اشعث سجستانی (م 275ق) با 4800 حدیث؛
5. سنن ترمذی، تألیف محمد بن عیسی (م 279ق) با 5000 حدیث؛