ص:23
گفتنی است که تفسیر این آیه در مورد ازدواج دائم - هر چند آلوسی صاحب تفسیر روح المعانی و شیخ رشید رضا در تفسیر المنار، بر آن پافشاری نموده اند - به دلایل زیر امکان ندارد:
1 - همان گونه که اشاره شد، تعدادی از صحابه آیۀ شریفه را این گونه قرائت کرده اند: فَمَا اسْتَمْتَعْتُم بِهِ مِنْهُنَّ - الی أجل مسمّی - فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِیضَهً. اضافه جمله توضیحی «إلی اجل مسمّی» که در وسط آیه آورده انده به منظور، بیان معنا، ومصداق وتفسیر آیه بوده است. این جملۀ توضیحی، جز با ازدواج موقّت، با چیز دیگری تناسب ندارد.
2 - هر چند کلمۀ (متعه) را می توان در ازدواج دائم نیز استفاده کرد، ولی این کلمه بیشتر در «ازدواج موقّت» ظهور دارد؛ همچنان که کلمۀ (نکاح) هر چند در ازدواج موقّت نیز استفاده می شود، ولی بیشتر در «ازدواج دائم» ظهور دارد. وجود لفظ «متعه» در آیۀ شریفه کمک می کند که آن را در بارۀ «ازدواج موقّت» بدانیم؛ نه ازدواج دائم.
بر فرض، ظهور این کلمه در ازدواج موقّت بیشتر از ظهورش در ازدواج دائم نباشد، حدّ اقل باید دلالت آن را بر ازدواج موقّت پذیرفت. در این صورت از الفاظ مشترکه ای خواهد بود که در بیش از یک معنا استعمال شده است.
3 - این آیه در سورۀ نساء آمده است که با بیان ازدواج وازدواج دائم شروع شده و احکام آن در آیات 3 ،4 و 23 - 20 ذکر شده است، پس