دو مکتب در اسلام جلد اول صفحه 138

همچنین این واژه در عصر صحابه به همان معنای لغویش استعمال شده است .

الف . در زمان خلیفه اول

ابن اثیر در کتاب نهایه اللغه آورده است :

اعرابی ای نزد ابوبکر آمد و پرسید: تو جانشین رسول خدا(ص ) هستی ؟ ابوبکر گفت : نه ! پرسید: پس کیستی ؟ گفت : من پس مانده او چیزی بی مصر فرهنگ (الخلافه ) هستم . (349)

آنگاه ابن اثیر پس از معنا کردن خالفه می گوید: ابوبکر این سخن را از روی تواضع بر زبان آورده است .

ب : در زمان خلیفه دوم

سیوطی (م 911 ق ) در تاریخش ، در فصل فی نبذ من اخباره و قضایاه می نویسد: عسکری در کتاب الاوائل و طبرانی در الکبیر و حاکم در المستدرک آورده اند:

روزی عمر بن عبدالعزیز از ابوبکر بن سلیمان بن ابی حثمه پرسید: چرا در زمان ابوبکر نامه ها را با عنوان من خلیفه رسول الله . (از سوی جانشین پیامبر خدا(ص )) می نوشتند و در ابتدای کار عمر با عنوان من خلیفه ابی بکر (از سوی جانشین ابوبکر) می نوشتند، و اولین بار چه کسی نوشت : من امیرالمومنین (از امیر مومنان ؟) ابوبکر بن سلیمان پاسخ داد:

شفاء که از بانوان مهاجر است ، به من گفت : ابوبکر نامه ها را با عنوان من خلیفه رسول الله ، و عمر با عنوان من خلیفه خلیفه رسول الله

امضا می کردند. تا اینکه خلیفه دوم به عامل خود در عراق نوشت که دو نفر از مردم پرحوصله آن سامان را به نزد من روانه کن تا اوضاع آنجا و مردمش از ایشان کسب اطلاع کنم . او نیز لبید بن ربیعه و عدی بن حاتم را به خدمتش اعزام داشت . این دو به مدینه وارد شدند و در مسجد به عمرو بن عاص برخوردند. به او گفتند: از امیرالمومنین برای ما اجازه بگیر. عمرو با شنیدن این نام گفت : چه اسم مناسبی . پس بر عمر وارد شد و گفت : السلام علیک یا امیرالمومنین ! عمر پرسید: این اسم را از کجا آوردی و منظورت چیست ؟ عمررو گفت اولا ماجرا از این قرار است ، ثانیا تو امیر هستی و ما مومنان . و از همان روز نامه ها با این عنوان صادر شد. نووی نیز در کتاب تهذیب گفته است :