دو مکتب در اسلام جلد اول صفحه 149

فقاتلوا ائمه الکفر انهم لا ایمان لهم لعلهم ینتهون . یعنی با پیشوایان باطل پیکار کنید که آنها را عهد و پیمان استوار نیست ؛ باشد که کوتاه آیند. (توبه / 12).

امام در اسلام کسی است که بنا به فرمان خدا، راهبر و راهنمای مردم به راه حق باشد؛ خواه چنین امامی انسان باشد و یا کتاب . درباره انسان بودن امام ، خداوند می فرماید:

واذ ابتلی ابراهیم ربه بکلمات

فاتمهن قال انی جاعلک للناس اماما قال و من ذریتی قال لا ینال عهدی الظالمین . یعنی به یاد آور هنگامی را که ابراهیم را خدایش به اموری چند امتحان کرد، و او آنها را انجام داد. خداوند به او فرمود من تو را پیشوای مردم قرار دادم . ابراهیم گفت این پیشوایی را در فرزندانم نیز قرار ده . خداوند فرمود عهد من به ستمکاران نمی رسد. (بقره / 124).

و نیز می فرماید:

و جعلناهم ائمه یهدون بامرنا. یعنی و ایشان را پیشوایان مردم قرار دادیم تا آنان را به فرمان ما راهنمایی کنند (انبیا/ 73).

درباره کتاب بودن امام نیز خداوند می فرماید:

و من قبله کتاب موسی اماما و رحمه . یعنی و پیش از آن ، کتاب موسی (تورات ) پیشوا و رحمت خدا بود. (هود/ 17).

از فحوای همین دو آیه معلوم می شود که شرط اما در اسلام ، اگر کتاب باشد، این است که از جانب خدا و به وسیله پیامبرش برای هدایت مردم نازل شده باشد؛ همچون کتاب محمد(ص ) که قرآن کریم می باشد، و پیش از آن هم کتاب موسی و دیگر کتابهای آسمانی بوده است . (364)

اما اگر از آدمیان باشد، باید که از جانب خدا تعیین و معرفی شده باشد؛ همچنان که می فرماید: انی جاعلک للناس اماما. یعنی من تو را پیشوای مردم قرار دادم . خداوند چنین مقامی را عهدی (پیمان خودم ) نامیده و مقرر داشته تا امام بر خویشتن و دیگران ستم نکند و خدای را عاصی و سرکش نباشد، و گرنه چنان عهد و پیمانی شامل او نخواهد شد؛ همچنان که