دو مکتب در اسلام جلد اول صفحه 183

او اجتهاد کرد و گفت : اگر عبدالرحمان بن عوف یک دستش را به دست دیگرش بزند از او پیروی کنید!

پس با این حساب ، هر کس که اجتهاد عمر را همسنگ کتاب خدا و سنت پیغمبرش ، به عنوان یکی از مصادر تشریعی اسلام بداند، معتقد است که امامت بر اساس تشکیل شورا بین شش نفر برگزار می شود که پنج نفرشان با یک نفر از آنها به امامت بیعت

کنند.

اما اینکه پیروان مذهب خلفا در مساله شورا به آیه و امرهم شوری بینهم استدلال کرده اند، این آیه چیزی بیشتر از برتری مشورت و رایزنی را نمی رساند. چه اگر خداوند وجوب امری را اراده فرماید، می گوید: کتب علیکم و یا فرض الله و یا الفاظی چون جعل و وصی که دلالت بر وجوب و الزام داشته باشد.

اما آیه وشاورهم فی الامر که خطاب به پیامبر خدا(ص ) می باشد، منظور از آن مشاوره و رایزنی است در غزوات و به خاطر تربیت نفوس مسلمانان ، و یا به قصد ایجاد تردید در میان سپاه مشرکان ، و همه آنها برای تعیین اجرای حکم شرعی بوده ، نه اینکه حکم مساله ای را از این راه باز یابند.

گذشته از اینها، دانشمندان مذهب خلفا تعیین نکرده اند که شورایی که برای انتخاب امام تشکیل می شود، باید چگونه شورایی باشد. و ما در گذشته دیدیم که شورای معروف ، چگونه عثمان را به خلافت برگزید! این از لحاظ شورا.

اما بیعت نباید با اعمال زور و فشار و زیر شمشیر جلاد صورت بگیرد و نه به خاطر انجام گناه و معصیت ، و نه با کسی که خدای را گناهکار است .

اما سیره اصحاب ، اگر در ردیف کتاب خدا و سنت پیغمبر به عنوان یکی از مصادر تشریعی اسلام به حساب می آمد، استدلال به آن درست و بجا بود، وگرنه سیره اصحاب حجت نمی باشد.

اما اینکه از سخنان امیرالمومنین دلیل و مدرک ارائه شده ، تمام آنها دلایلی هستند که خصم خود را ملزم به پذیرش آنها می داند، و این گونه سخن

گفتن با خصم ، مورد تایید عقلا بوده و موسوم است . و نیز اگر اجماع صحابه را ملاک قرار دهیم ، بدیهی است اجماعی که در آن شخص امیرالمومنین و امام حسن و امام حسین (علیهم السلام ) حضور داشته و رای داشته ، بی گمان مورد رضایت خدای متعال خواهد بود؛ همچنان که سخن امیرالمومنین مؤ ید همین مطلب است .