دو مکتب در اسلام جلد اول صفحه 381

روی سخن در همه این آیه ها با شخص عبدالله بن ابی سلول است و خداوند تمامی آیات این سوره را، از ابتدا تا انتها، درباره او نازل فرموده و

تاویل کنندگان هم ، همین را که ما می گوییم ، می گویند و در اخبار نیز چنین آمده است . (746)

سیوطی نیز در تفسیر همین آیات از ابن عباس آورده است که هر چه در حق منافقین در این سوره آمده منظور عبدالله بن ابی سلول است . (747)

اما خلاصه ماجرا،به طوریکه ارباب سیره آورده و در تفاسیر نوشته شده به شرح زیر است :

جهجاه غفاری ، مزدبگیر عمر بن خطاب ، با سنان جهنی ، همپیمان با قبیله خزرج ، بر سر غزوه بنی المصطلق ، بر سر برداشتن آب از چاه محل درگیر شد و کارشان به کتک کاری کشید. پس جهنی فریاد کشید و انصار را، و جهجاه هم مهاجران را به یاری خود فراخواند و کار بالا گرفت !

عبدالله بن ابی سلول ، در حالی که گروهی از بستگانش گرد او را گرفته بودند و زید بن ارقم که پسرکی کم سن و سال بود و در میان ایشان حضور داشت ، از این پیشامد به خشم آمد و گفت :

راستی مهاجران چنین کردند؟! آنها در شهر و دیار ما گرد آمده بر ما فخر و مباهات می فروشند و آقایی می کنند! به خدا قسم وضع ما با این بی سروپاهای قریشی مصداق همین ضرب المثل است که می گوید: اگر سگت را بپرورانی ، تو را هم می درد، حالا که این طور شده ، به خدا سوگند همین که به مدینه برگردیم ، عزیزان و قدرتمندانمان ، این فرومایگان و زیردستان را از آنجا بیرون خواهند کرد! پس روی به کسان خود کرد و گفت :

این بلا

را خود بر سر خودتان آورده اید، شهرتان را در اختیارشان گذاشتید، و داروندارتان را با آنها برادروار قسمت کردید، در صورتی که به خدا قسم اگر از دادن این همه امتیازات به آنها خودداری کرده بودید، بی گمان از اینجا کوچ کرده به جای دیگری رفته بودند!

زید بن ارقم ، که از ابتدا تا انتها ناظر این ماجرا بود، خود را به پیغمر خدا(ص ) رسانید و دیده ها و شنیده های خود را به حضرتش گزارش داد. عمر که در آنجا حضور داشت ، (748) با شنیدن سخنان زید به رسول خدا گفت : ای رسول خدا! اجازه بده تا بروم و گردنش را بزنم . پیغمبر فرمود: آن وقت در مدینه خونها ریخته می شود. عمر گفت : اگر کشتن او را به وسیله مردی از مهاجران صلاح نمی بینی ، دستور بده تا سعد بن معاذ و یا محمد مسلمه او را بکشند. رسول خدا(ص ) فرمود: نمی خواهم که مردم بگویند: محمد اصحابش را می کشد. (749)