دو مکتب در اسلام جلد اول صفحه 441

و باز این سنت بر خلاف نظریه صریح شخص عمر است که در بستر مرگ گفته بود: اگر ابوعبیده زده بوده ، او را جانشین خود می کردم ؛ و یا اگر سالم ، آزاد کرده ابوحذیفه ، حیات داشت ، او را به خلافت برمی داشتم ! چنین اظهاراتی آشکارا عدم اعتقاد عمر را به شورا می رساند.

حال به فرض اینکه اقامه خلافت بر اساس شورای عمر درست باشد، چنین شورایی چگونه باید تشکیل شود و تعداد اعضای آن چند نفر باید باشد؟

بیشتر دانشمندان مذهب خلفا را عقیده بر این است که تعداد اعضای شورا باید شش نفر باشند که پنج نفرشان به زمامداری ششمین نفر رای بدهند. اما بلافاصله این سوال مطرح می شود که : اگر این شوراست ، حق انتخاب نهایی و انحصاری عبدالرحمان عوف ، بدون در نظر گرفتن چنین حقی برای سایر اعضای شورا چه معنایی دارد؟! و یا چرا آن کس که با انتخاب عبدالرحمان مخالفت کند باید اعدام شود؟! چنین دستوری با کدام شور و مشورت و نظرخواهی آزادانه جور در می آید؟

و راستی را، شخص عمر از میان آن گروه مشاوران ، مخالفت بی پروای چه کسی را با انتخاب و قرار عبدالرحمان عوف انتظار می کشید که پیشاپیش حکم اعدام او را صادر کرد؟!

و دست آخر، این

سوال پیش می آید که آیا مذهب خلفا در طور قرون و اعصار گذشته تا زمان ما، حتی برای یک بار هم که شده این سنت عمر را در تشکیل حکومت و زمامداری در میان این همه خلیفه و امیرالمومنین که بر سر کار آمده اند به کار برده است ؟!

اینها همه سوالهایی هستند که بلافاصله پس از ارائه مساله شورای عمر مطرح می شوند.

اما دلایلی را که پیروان مذهب خلفا درباره شورا می آورند، یکی استدلال به آیه کریمه و امرهم شوری بینهم است که این آیه بجز اعلام مزیت و برتری شور و مشورت بین مومنان ، چیز دیگری را نمی رساند. زیرا اگر خدای متعال شور و مشورت را امری ضروری واجب می دانست و مومنان را ملزم به رعایت و انجام آن می فرمود، آن را با عباراتی چون کتب الله علی المومنین ، ویا فرض علیکم ، و امثال اینها، که دلالت بر وجوب دارند، می آورد.

دلیل دیگر ایشان آیه شریفه وشاروهم فی الامر است که پیش از این معلوم داشتیم که این آیه در مقام توجیه پیامبر است تا مسلمانان را از طریق مشورت به همایونی صادر می کنند و اراده ملکوکانه خود را بر مردم تحمیل می نمایند.

تازه بعد از این جمله ، خدای متعال آشکارا می فرماید که رای و نظر مسلمانان برای رسول خدا الزام آور نیست . بلکه : فاذا عزمت فتوکل علی الله . یعنی و چون خودت ای پیغمبر به انجام آن تصمیم گرفتی ، بر خدا توکل کن . بنابراین شروع به کار به تصمیم و اراده پیغمبر خدا (ص ) بستگی