دو مکتب در اسلام جلد اول صفحه 483

231- در الامامه والسیاسه و شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 1، (ص ) 74، کلمه متفقین (به اتفاق یکدیگر) آمده که به نظر می آید درست تر باشد.

232- عبارت میان پرانتز در شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید و الامامه والسیاسیه آمده است .

233- در سقیفه جوهری والامامه والسیاسه چنین آمده است : واگر این حق توست ، ما را به آن نیازی نیست .

234- مسند احمد حنبل ، ج 1، ص 55، تاریخ طبری ، ج 2، ص 466 و چاپ اروپا، ج 1، ص 1822؛ ابن اثیر، ج 2، ص 124، ابن کثیر، ج 5، ص 246؛ صفوه الصفوه ، ج 1، ص 97؛ شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 1، ص 123، تاریخ سیوطی ، فصل بیعت ابی بکر، ص 45؛ ابن هشام

، ج 4، ص 338؛ تیسیر الوصول ، ج 2، ص 41.

235- سعد، پسر ابی وقاص ، مکنی به ابواسحاق بود. نام ابی وقاص ، مالک بن اهیب بن ... و هفتمین نفری بود که به اسلام گروید. او در جنگهای پیغمبر خدا(ص ) شرکت داشت و نخستین تیر اندازی است که در راه اسلام به سوی مشرکین تیر انداخت . سعد فرماندهی سپاه مسلمانان را در فتح عراق بر عهده داشت . او کوفه با بنیان نهاد و از جانب عمر فرماندهی آنجا را بر عهده داشت . عمر وی را جزء شورای شش نفری خلافت نامزد کرد. سعد پس از کشته شدن عثمان از مردم و سیاست کناره گرفت و به دوران معاویه در عقیق درگذشت . جنازه اش را به مدینه حمل کردند و در بقیع به خاک سپردند. استیعاب ، ج 2، ص 18 - 25؛ اصابه ؛ ج 2، ص 30 - 32.

236- گذشته از این مدارک ، مدارکی دیگر در دست است که نشان می دهد اینان همگی از بیعت ابوبکر خودداری کرده در خانه فاطمه (ع ) گرده آمده بودند و در میان همان مدارک نام برخی از اینان برده شده و این مطلب اضافه شده که اینان همگی آمده بودند تا با علی بیعت کنند. ر.ک : الریاض النضره ، ج 1، ص 156؛ ابن شحنه در حاشیه الکامل ، ص 112، جوهری بر حسب روایت ابن ابی الحدید، ج 2، ص 130 - 134؛ الحلبیه ، ج 3، ص 394 و 397.

237- انساب الاشراف بلاذری ، ج 1، ص 587.

238- تاریخ طبری ، ج 2، ص

619 و چاپ اروپا، ج 1، ص 2140، آنجا که از وفات ابوبکر سخن می گوید: مروج الذهب مسعودی ، ج 1، ص 414؛ ابن عبدربه ، ج 3، ص 69، آن جا که از استخلاف عمر به جانشینی ابوبکر سخن می گوید؛ کنز العمال ، ج 3، ص 135؛ منتخب کنز، ج 2، ص 171؛ الامامه و السیاسه ، ج 1، ص 18؛ کامل مبرد به روایت شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 1، ص 130 - 131؛ سقیفه جوهری به روایت نهج البلاغه ، ج 9، ص 130؛ لسان المیزان ، ج 4، ص 189؛ تاریخ ابن عساکر در شرح حال ابوبکر؛ مرآت الزمان سبط ابن جوزی ؛ تاریخ ذهبی ، ج 1، ص 388؛ الاموال الوعبیده ، ص 131؛ که سخن ابوبکر را چنین آورده است : اماالثلاث التی فعلتها، فوددت انی لم اکن فعلت ، کذا و کذا. یعنی آن سه را که کاش انجام نداده بودم ، فلان و فلان است . و این فلان و فلان را نگفته که چه چیزهایی بوده است !