امر به معروف و نهی از منکر در آینه اجتهاد صفحه 114

قال الامام الصادق(علیه السّلام): حسب المؤمن عزا اذا رأی منکرا ان یعلم اللّه عزوجل من قلبه انکاره.(1) امام صادق(علیه السّلام) فرمود: این عزت، مؤمن را کافی است که هرگاه منکری را ببیند، خداوند - عزوجل - بداند که آن را در دل انکار می کند.

از این روایات استفاده می شود که مرحله اول امر به معروف، وظیفه ای است عمومی و مشروط به شرطی نیست. در مقابل، روایاتی دلالت دارند بر این که برای تحقق معروف و نابودی منکر باید اقدام عملی کرد. هم چنین آیات و روایاتی که دلالت دارند بر این که اجرای حدود، قصاص، حبس و تأدیب مجرم در عصر غیبت، از باب امر به معروف و نهی از منکر، وظیفه فقها است، شاهد و گواهند بر این که برخی از مراحل این اصل ابتکاری، وظیفه گروه خاصی است، نه همگان؛ زیرا اگر همه افراد مسلمان بخواهند اجرای حد یا قصاص یا حبس مجرم را برعهده گیرند، هرج و مرج لازم خواهد آمد.

گذشته از این، یک فرد، توان اجرای حدود و قصاص و همانند آن را ندارد. از این رو، عده ای از همین روایات و آیات استفاده کرده اند که تشکیل حکومت در عصر غیبت، وظیفه شرعی است.(2)

روایات مربوط به این بخش، فراوان است که یک نمونه از آن ها را می آوریم:

قال الامام علی(علیه السّلام): ایها المؤمنون! انه مَن رأی عدوانا یُعمل به ومنکرا یدعی الیه فانکره بقلبه فقد سلم وبرئَ ومن انکره بلسانه فقد اُجِرَ وهو افضل من صاحبه ومن انکره بالسیف لتکون کلمه اللّه هی العلیا وکلمه الظالمین هی السفلی فذلک الذی اصاب سبیل الهدی وقام علی الطریق ونوّر فی قلبه الیقین.(3) امام علی(علیه السّلام) فرمود: ای مؤمنان! هر کس تجاوز و ظلمی را ببیند و یا دعوت به زشتکاری را مشاهده کند و در دل خویش آن را انکار کند، به سلامت رهیده و وظیفه اش را انجام داده است و هر که با زبانش به آن اعتراض کند، پاداش ببیند و از شخص اولی برتر است و هر کس با شمشیر به مبارزه با آن برخیزد تا کلمه حق برتری یابد و کلمه ستم گران پست گردد، او به راه راست رسیده و به راه حق شتافته و نور یقین را در دل خویش روشن کرده است.

1- وسائل الشیعه، ج11، ص404، ح2.
2- از جمله، شیخ انصاری در کتاب مکاسب محرمه، در بحث ولایت جائر.
3- نهج البلاغه، ح373.