دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 152

و چون در موضوع در اسلام این چنین است ، و دریافت خمس در زمان پیغمبر(ص ) از وظایف او در این امت بوده ، پس مطالبه خمس به وسیله آن حضرت از اشخاص ، و تاءکید وی در این مورد در نامه های مکررش معنایی جز این نمی تواند داشته باشد که خمس در آن نامه ها همچون صدقه بر مخاطبین آنها امری واجب بوده تا آن را از اموال خود جدا کرده بپردازند و اختصاصی هم به غنایم جنگی نداشته است !

بنابر آنچه گفتیم ، پیامبر خدا(ص ) از هر کس اسلام می آورد می خواست تا به غیر از پرداخت صدقات واجبه ، خمس دستاوردهایش را هم بپردازد. و در آن روزگار مفهوم غنایم ، همپای مطلق دستاوردهای مالی بود. ولی پس از اینکه مسلمانان دست به کشور گشایی زدند و فتوحات

نمودند و خلفا از پرداخت خمس به اهلش خودداری کردند و مسلمانان نیز این حکم خدا را به دست فراموشی سپردند، مدلول و مفهوم خمس در نزد مسلمانان تغییر یافت .

اما در مورد مصرف خمس ، آیه شریفه خود صراحت دارد که خمس از آن خدا و پیامبرش و ذوالقربای پیامبر و یتیمان و مسکینان و در راه ماندگان از خاندان آن حضرت می باشد. پس با این حساب خمس به شش قسمت مساوی تقسیم می شود.

اما اینکه در پاره ای از روایات آمده است که سهم خدا و پیامبرش یک سهم حساب است ، اگر مقصود این باشد که مصرف آن دو، یکی بوده و رسول خدا(ص ) در آن تصرف می فرموده ، درست است ، و اگر غیر از این باشد، خلاف ظاهر آیه خواهد بود.

و در روایات متواتر از ائمه اهل بیت (ع ) آمده است که سهم ذوالقربی در زمان پیغمبر و پس از آن حضرت به اهل بیت و به دیگر ائمه اهل بیت (ع ) تعلق داشته و سهمهای سه گانه خدا و پیامبر و ذوالقربی به این ترتیب که سهم خدا در اختیار پیامبرش قرار می گرفت و آن را هر طور که صلاح می دانست به مصرف می رسانید. و دو سهم دیگر بعد از آن حضرت به امام که قائم مقام وی بوده تعلق می گرفته است .

پس با این حساب نیمی از خمس در این روزگار به امام عصر عج به خاطر امامتش و نیم دیگر آن به غیر اهل بیت پیغمبر، از ایتام نزدیکان پیامبر و مساکین ایشان و در راه ماندگان آنها،

که به حکم قرابت و بستگی با پیغمبر از جهت پدری استحقاق دریافت آن را داشته باشند پرداخت می شود، تا برای برطرف کردن نیازمندی و مخارجشان مصرف کنند. و اگر چیزی هم اضافه بیاید، به شخص والی تعلق خواهد گرفت . و چنانچه کم آید، بر والی است که کسری آن را جبران کند. و هر یک از دریافت کنندگان خمس ، آنچه را که دریافت می دارند پس از وفاتشان به ورثه آنها می رسد.

گفتنی است نزدیکان پیامبر خدا(ص ) از غیر اهل بیت ، که استحقاق دریافت نیمی از خمس را به خاطر بینوایی دراند اولاد ذکور عبدالمطلب و اولاد ذکور مطلب می باشند که خداوند صدقه را بر آنها حرام کرده است . و هیچیک از آنها را پیامبر خدا(ص ) ماءمور دریافت صدقات نکرده که از آن ممر حقوقی دریافت دارند، حتی مولای ایشان را، کما اینکه حضرتش آزاد کرده خود را از همکاری با عامل صدقات منع فرمود تا مبادا از آن محل چیزی به او برسد (592). و اهل بیت او نیز از آن حضرت تبعیت کرده اند.

و از همین جا اشتباه آن کس ، مانند ابن هشام ، که گمان برده رسول خدا(ص ) پسر عمویش علی بن ابی طالب را برای دریافت صدقه به یمن ماءموریت داده است معلوم می شود. زیرا همان طور که دیگران نیز تصریح کرده اند، پیامبر خدا(ص ) علی (ع ) را برای دریافت خمس به آن سرزمین فرستاده است .