دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 197

تا اینکه عمر ما را از آنها ممنوع کرد، و ما هم کوتاه آمدیم (734).

این اختلاف در بین پیروان هر دو طرف مدتها ادامه داشته است . و از مظاهر آن ، روایتی است از موسی بن نافع اسدی که گفت :

وارد مکه شدم و سه روز مانده به ترویه ، عمره تمتع به جا آوردم که یکی از اهالی مکه به من گفت حج تو مکی به حساب می آید! با شنیدن این سخن و برای کسب تکلیف به نزد عطاء بن ابی رباح رفتم . او گفت : جابر بن عبدالله انصاری به من گفته است که با پیامبر خدا (ص )، در حالی که حیوان قربانی را به همراه داشت و تنها تلبیه حج گفته بودند به مکه آمده اند. رسول خدا (ص ) به آنها فرموده است : پس از طواف خانه خدا و سعی بین صفا و مروه و تقصیر از احرام بیرون آیید تا حرامهای احرام بر شما حلال شود. و در روز هشتم ذی حجه ، تلبیه به حج بگویید و آنچه را پیش از آن انجام داده بودید عمره تمتع به حساب آورید. مردم به حضرتش گفتند: چگونه آن را عمره تمتع قرار دهیم ، در حالی که تلبیه به حج گفته بودیم ؟ فرمود: آنچه را دستور می دهم انجام دهید که اگر من قربانی به همراه نیاورده بودم ، آنچه را به شما دستور داده ام خود عمل می کردم . اما محرمات احرام بر من حلال نمی شود، مگر زمانی که قربانی خود را انجام دهم . این بود که مردم نیز فرمان بردند

و طبق آن عمل کردند (735).

در دوره خلافت عبدالله زبیر نیز - بر خلاف خواسته وی - نشانه موفقیت در احیای سنت پیامبر خدا (ص ) آشکار گردید و علاقه مردمان به انجام عمره تمتع پدیدار گشت . این مطلب از روایاتی که در صحیح مسلم آمده است معلوم می شود. توجه کنید:

مردی از قبیله بنی هجیم به ابن عباس گفت : این فتواها چیست که مردم را به اشتباه انداخته و یا سخت شیفته و علاقمند نموده که هر کس خانه خدا را طواف کند، می تواند از احرام بیرون آید و آزاد است ؟ ابن عباس پاسخ داد: علی رغم خواسته شما، این سنت پیامبرتان می باشد. و در روایت بعد از این آمده است : مساله عمره تمتع ، و اینکه هر کس که طواف خانه خدا را به جا آورد و از احرام بیرون شود، آزاد است ، همه جا شایع شده بود (736).

ابن قیم درباره روایتی که از ابن عباس گذشت ، به اظهار نظر پرداخته و گفته است :

ابن عباس درست گفته که هر کس قربانی به همراه نداشته باشد، خواه افراد و یا قارن و یا متمتع ، پس از طواف حکما یا وجوبا از احرام بیرون خواهد آمد؛ این سنتی است که جای اما و اگر ندارد؛ مانند این سخن پیامبر خدا (ص ) که چون روز به اینجا رسید و یا چون شب از اینجا شروع شد؛ روزه دار افطار کند؛ خواه این افطار کردن معنایش برای روزه دار حکم باشد، و یا اینکه زمان رسیدن افطار و وقت آن را نشان دهد. همین طور کسی

که خانه خدا را طواف کرده ، خواه بیرون آمدنش از احرام حکم باشد، و یا اینکه هنگام استفاده از آزادی باشد و نه احرام ، باید که در آن هنگام از احرام درآید. و این قانون ویژه کسانی است که قربانی به همراه نیاورده باشند و این صریح سنت است .

و از ابوالشعثاء به نقل از ابن عباس آمده است که گفت : ابن عباس اعلام کرد: هر کس که به قصد ادای حج تلبیه گفته است ، پس از طواف ، عمل او عمره خواهد بود؛ چه بخواهد و چه نخواهد. به او گفتم : مردم چنین چیزی را از تو نمی پذیرند! ابن عباس پاسخ داد که این سنت پیغمبرشان می باشد، اگر چه بر خلاف میلشان باشد (737).