دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 206

همچنین قاضی عیاض گفته است : ظاهر حدیث جابر و عمران و ابوموسی حکایت از این دارد که متعه مورد اختلاف ، همان فسخ حج به عمره است و از همین جهت است که عمر مردم را به خاطر آن به باد کتک و تازیانه می گرفت . البته نه به خاطر تمتع در ماههای حج ، بلکه فقط ایشان را از آن رو کتک می زد و تنبیه می نمود که خودش و دیگر اصحاب اعتقاد داشتند که فسخ حج به عمره ، ویژه همان سال حجه الوداع و به خاطر حکمتی بوده که پیش از این متذکر شده ایم .

ابن عبدالبر نیز می گوید: بین دانشمندان مکتب

خلفا در این مورد هیچ اختلافی وجود ندارد که منظور از تمتع در کلام خداوند که می فرماید: فمن تمتع بالعمره الی الحج ، فما استیسر من الهدی ، همان انجام عمره در ماههای ویژه حج می باشد که پیش از مناسک حج به آورده می شود...

و از اقسام دیگر تمتع در حج ، حج قران است که شخص حاجی از اینکه از شهر و دیارش دوباره برای انجام مناسکی دیگر دست به مسافرت بزند آزاد است ، و تمتع دیگر، فسخ حج به عمره است . این سخن قاضی عیاض می باشد.

اما من مازری می گویم بهتر این است که بگوییم عمر و عثمان و دیگران از متعه ، که همان عمره در ماههای ویژه حج و به دنبالش انجام حج در همان سال است ، نهی کرده اند. و منظورشان از چنین دستوری ، تشویق و واداشتن مردم به برگزاری حج افراد به خاطر فضیلت آن بوده است و نه چیز دیگر (776)! پایان آنچه از شرح نووی با تلخیص آوردیم .

مولف گوید: تمامی این دانشمندان و دانشمندان دیگر که هزاران برگ در این باب نوشته اند، در کتاب خدا خوانده اند که : فمن تمتع بالعمره الی الحج ...و به تمام روایات فراوان متواتر صحیحی که از پیامبر خدا (ص ) رسیده است و به فرمانهای مؤ کدی که حضرتش در به جا آوردن عمره داده است آگاه شده اند. و نیز نهی عمر را از آن ، و گوشمالی و تنبیه سخت او را نسبت به مخالفان این فرمانش را هم خوانده اند، و عذری را که وی در این

مورد آورده که افراد برای حج و عمره بهتر و کامل کننده آنهاست ، و اینکه در این فرمان ازدیاد درآمد مردم مکه نیز منظور نظر بوده است ، دریافته اند. با همه این احوال ، در آن سخنان متناقضی که آورده اند می خوانیم که پیامبر خدا (ص ) به گروهی از اصحاب حج تمتع و به جمعی حج افراد و برای عده ای نیز حج قران را مباح فرموده است ! و به سبب وجود اختلاف در سخنان و اوامر پیامبر خدا (ص ) در حجه الوداع است که بین دانشمندان در این مورد اختلاف افتاده ، و اینکه شخص عمر، فسخ حج را نهی کرده ، نه حج تمتع را! و نهی عمر و عثمان و دیگران از به جا آوردن حج تمتع به خاطر تشویق و ترغیب مردم به انجام حج افراد و فضیلت آن بر دیگر اقسام حج بوده نه چیز دیگر!

ملاحظه می کنید که چگونه این اربابان علم و دانش ، حکم مخالف صریح قرآن و سنت پیغمبر را، افضل و برتر به حساب آورده اند؟!

و یا راستی را چگونه کتک زدن و آزار و شکنجه دادن مردم و سر تراشیدن و رسوا کردن آنها، معنایش تشویق و ترغیب گردیده است ؟!

اما با این همه ، ما وظیفه نداریم که مانند ابن حزم بر دانشمندان زبان به سرزنش و گستاخی بگشاییم ، بلکه برعکس باید ایشان را در آنچه کرده و نوشته اند معذور داریم ؛ زیرا آنچه را آنان انجام داده اند، به سبب خیرخواهی و نیک اندیشی بوده که اصرار داشته اند دامان خلفا را از چنان