دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 209

و از آنجا که خلفای نخستین تا زمان حکومت معاویه و عبدالله زبیر از اصحاب پیغمبر خدا (ص ) بوده و همانها بودند که در اجتهادات و روشهاشان شدیدا با یکدیگر اختلاف داشته اند، از این رو سخن پیروان مکتب خلفا در حق صحابه درست در نمی آید که می گویند: در عدالت و سلامت صحابه و صحت اخذ احکام اسلام از همه آنان ، هیچگونه تردیدی وجود ندارد. و ما این مطلب را در بخش عدالت صحابه رسول خدا (ص ) و در جلد اول همین کتاب مورد بحث قرار داده ایم .

از بررسی داستان عمره تمتع در بین عثمان و امیرالمؤ منین علی (ع ) کاملا روشن می شود که ائمه اهل بیت پیروان خود را به پیروی از سنت پیامبر خدا (ص ) فرمان می دادند و خود در این راه سخت می کوشیدند و پیروان خود را هم به کوشش در این زمینه دستور می دادند.

و از ماجراهایی که در بین عبدالله بن زبیر و ابن عباس در همین زمینه گذشته است نمونه هایی از درگیری و نزاع بین دو مکتب اهل بیت و خلفا را مشاهده کردیم و دریافتیم که این نزاع و درگیری ، تنها به خاطر

التزام مکتب اهل بیت به پیروی از سنت پیغمبر (ص ) و در مقابل روش خاصی بود که مکتب خلفا از راه اجتهادشان در برابر سنت پیامبر داشته اند.

از مطالبی که گذشت دریافتیم که چگونه در اسلام دو مکتب پا به عرصه وجود نهاده و پا گرفته اند: مکتبی که پاسدار سنت پیغمبر خدا (ص ) بود و آن را با چنگ و دندان نگه می داشت و به هیچ کس هم اجازه نمی داد که در برابر سنت رسول خدا (ص ) اجتهاد کند و راءی و نظر خود را ارائه دهد و در این راه نهایت کوشش خود را به کار می برد که آن مکتب اهل بیت است . و مکتب دیگر، مکتبی است اجتهادی و عقیده دارد که خلفا و حاکمان از صحابه حق دارند که در مقابل سنت پیغمبر دست به اجتهاد بزنند و اظهار نظر کنند. و این مکتب خلفاست که پیروانش سنتهای ایشان را با چنگ و دندان حفظ می کنند.

و از آنجا که تمام جبهه گیریهای این دو مکتب پیرامون سنت پیامبر خدا (ص ) دور می زند، چاره ای ندیدیم جز آنکه برای پاکسازی سنت پیامبر اسلام و شناخت راههای دستیابی به سنت راستین و صحیح آن حضرت ، از حدیث و سیره ، که با اجتهادهای مجتهدین درهم آمیخته نشده باشند، مباحث مختلف این کتاب و کتابهای دیگر خود را، که ظرف مدت چهل سال به انتشار آنها دست زده ایم ، عرضه کنیم و خدای بر گفتار ما وکیل و گواه است . پس باید ملامتگران و اشکالتراشان معذورمان دارند.

فشرده آنچه گذشت

توضیح

در آنجا که از

موارد اجتهاد عمر بحث می کردیم ، بویژه در موضوع عمره تمتع ، دریافتیم که قریش به جا آوردن عمره تمتع را در ماههای ویژه حج در دوره جاهلیت حرام دانسته ، آن را از بزرگترین گناهان می شمرد. و عقیده خود را در این مورد چنین ابراز می کرد که : پس از پایان ماه صفر به جا آوردن عمره شایسته است . و دیدیم که پیامبر خدا (ص ) در این باور با آنها سخت به مخالفت برخاست و خود چهار عمره به جا آورد، و همگی آنها را در ماههای ویژه حج انجام داد.