دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 234

سعید بن جبیر خود از کسانی است که در مکه زن به ازدواج موقت گرفته است (850)! و نیز غافل از این بوده اند که یاران و هواداران ابن عباس ، از اهالی مکه و یمن ، همگی بر اساس مذهب ابن عباس به حلال بودن ازدواج موقت حکم داده اند (851)! و اینکه اگر ابن عباس از فتوای قبلی خودش عدول کرده بود، اصحابش مانند عطاء و طاووس و دیگران نیز بر حلیت آن ادامه نمی دادند (852).

هیثمی نیز در کتاب مجمع الزوائد خود نادرستی این حدیث را آشکار ساخته و درباره سند آن چنین اظهار نظر کرده است : حجاج بن ارطاه مردی عوامفریب و نیرنگ باز و مدلس است (853). و در تهذیب التهذیب در شرح حال حجاج ، راوی این حدیث آمده است : او روایت را به طور مرسل از یحیی بن کثیر

و مکحول نقل می کرد، در صورتی که خودش مستقیما از آن دو چیزی نشنیده بود! مردم او را به عوامفریبی و نیرنگ بازی متهم می کردند و می گفتند که حدیثی نمی گوید، مگر اینکه بر آن چیزی از خودش افزوده باشد. ابن مبارک می گوید: حجاج مردی مدلس است . او آنچه را که عرزمی برایش گفته ، از عمرو بن شعیب برای ما بیان می کرد! حدیث این مرد متروک است و قابل اعتنا نمی باشد. همچنین یعقوب بن ابی شیبه در معرفی حجاج می نویسد:

حجاج مردی مهمل باف و حدیثش پوچ و بی معنی است و در آن لغزشهای فراوان به چشم می خورد (854).

3. ترمذی و بیهقی از موسی بن عبیده ، به نقل از محمد بن کعب آورده اند که ابن عباس گفت : ازدواج موقت مربوط به صدر اسلام و اوایل ظهور آن بوده است چون مردی به سرزمینی می رسید که در آنجا آشنایی نداشت ، زنی را برای مدتی که در آن محل توقف داشت به عقد موقت خود درمی آورد که هم کالاهایش را پاس دارد و هم به شخص او برسد. این وضع ادامه داشت تا آنگاه که آیه الا علی ازواجهم اءو ما ملکت اءیمانهم فرود آمد که بجز همین دو مورد زنان عقدی و کنیزکان بقیه موارد حرام اعلام گردید (855)!

ایرادی که بر این حدیث وارد است

در سند این حدیث نام موسی بن عبیده آمده که در شرح حالش در تهذیب التهذیب از قول احمد بن حنبل چنین نوشته شده است : حدیث موسی بن عبیده مردود است و اجازه نمی دهم

که در نزد من از او روایت شود. او احادیث نادرست و غیر قابل قبولی را عنوان کرده است (856).

اما در متن حدیث ، اینکه می گوید متعه مربوط به صدر اسلام ...تا اینکه آیه الا علی ازواجهم ...و بجز این دو مورد متعه حرام است ، ندانستیم براستی اگر ابن عباس چنین گفته و این سخن اوست ، پس چرا پس از گذشت نیم قرن از نزول این آیه ، درباره حلیت ازدواج موقت با ابن زبیر به مخاصمه برخاسته است !

از طرفی ، مگر ازدواج موقت از مصادیق ازدواج نمی باشد؟ و چنانچه این حدیث صحیح باشد و ابن عباس بعد از نزول آن آیه در روزگار پیامبر خدا (ص ) فتوای خود را تغییر داده باشد، پس به موجب روایتی که در باب احادیث صحاح خواهیم آورد. در چه هنگامی بوده که چون علی (ع ) می بیند در امر متعه نرمش و سهل انگاری می کند، به او می فرماید: تو مردی متحیر و سرگردانی !