دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 264

همچنین از حماد آمده است که گفت من در مسجدالحرام نزد ابوحنیفه نشسته بودم که مردی آمد و از او پرسید: شخص محرم نعلینش را گم کرده و به جای آن کفش به پا کرده است ، تکلیفش چیست ؟ ابو حنیفه گفت : باید قربانی بدهد! حماد گفت که من به او گفتم : سبحان الله ! ایوب برای ما تعریف کرد که پیامبر خدا (ص ) در مورد محرمی که نعلینش را از دست داده باشد فرموده است : اگر نعلینش را نیافت ، کفش به پا کند و آن را تا غوزک پایش پاره نماید، اما تو می گویی کفش به پا کند و قربانی بدهد؟ و از بشر بن مفضل روایت شده است که گفت : به ابو حنیفه گفتم که

نافع از ابن عمر نقل کرده که پیامبر خدا (ص ) فرموده است : خیار معامله تا هنگامی است که خریدار و فروشنده از هم جدا نشده باشند، ابو حنیفه گفت : شعر است ! گفتم قتاده از انس آورده است که یهودیی سر دختر بچه ای را بین دو سنگ شکست و رسول خدا (ص ) نیز سر آن یهودی را بین دو سنگ شکست . ابو حنیفه گفت : سخنی یاوه و نامربوط است (949)!

و از عبدالصمد از پدرش روایت کرده اند که گفته است : برای ابو حنیفه این حدیث پیامبر خدا (ص ) را نقل کردند که فرموده است : حجامت کننده و حجامت شونده در روز ماه رمضان روزه خود را افطار کرده اند ابو حنیفه گفت : این کلامی است موزون و شعر گونه (950)!

و از عبدالوارث آورده اند که گفت من در مکه بودم و ابو حنیفه نیز به مکه آمده بود. روزی به نزد او رفتم . جمعی گرد او نشسته بودند. مردی از او مساءله ای پرسید و او هم پاسخش را داد و آن مرد با نا باوری از ابو حنیفه پرسید: پس روایتی که از عمر - بن خطاب آمده است چه می شود؟ ابو حنیفه پاسخ داد: آن که سخن شیطان است ! من که ناظر ماجرا بودم ، با شگفتی گفتم : سبحان الله ! یکی از حاضران در من نگریست و گفت : تعجب کردی ؟ پیش از این مرد، کسی آمد و از او مساءله ای پرسید: ابو حنیفه به او پاسخ داد. آن مرد به ابو حنیفه گفت :

پس آن حدیث که از پیامبر خدا (ص ) آمده که : حجامت کننده و حجامت شونده هر دو در روز ماه رمضان روزه خود را گشوده اند چه می شود؟ ابو حنیفه در جوابش گفت : این شعر است و کلامی موزون ! من با خود گفتم که دیگر اینجا، جای من نیست و هرگز به این مکان پا نمی گذارم (951).

یحیی بن آدم گفت برای ابو حنیفه به این حدیث پیغمبر (ص ) را که وضو نصف ایمان است بیان کردند. ابو حنیفه به مسخره گفت : بنابراین دو بار وضو می گیریم تا ایمانمان کامل شود! یحیی گفت : در این حدیث منظور از ایمان ، نماز است و خداوند فرموده است : و ما کان لیضیع ایمانکم . که ایمانکم یعنی نمازتان را. و رسول خدا (ص ) نیز فرموده است : لا صلاه الا بطهور. پس طهارت نیمی از ایمان یا نیمی از نماز است و نماز جز با طهارت صورت نمی گیرد.

سفیان بن عیینه گفته است من کسی را از ابو حنیفه گستاختر به خداوند ندیده ام . او بر حدیث پیامبر خدا (ص ) مثلها می زد و آن را رد می کرد! به او خبر داده بودند که من روایت کرده ام که خیار معامله تا زمانی است که خریدار و فروشنده از هم جدا نشده باشند. او در رد بر این حدیث ، پشت سر هم می گفت : اگر خریدار و فروشنده در زندان معامله کرده باشند چه ؟! و اگر این معامله در مسافرت صورت گرفته باشد، خریدار و فروشنده چه وقت از هم

جدا می شوند (952)؟!

آنچه را از پیشوای اهل رای و مجتهد زمانش ، ابو حنیفه ، نقل کرده اند و مادر اینجا آوردیم ، نخست در مورد احادیثش به کتابهای معتبر حدیث مراجعه کردیم و دیدیم که همه آنها از پیامبر خدا (ص ) روایت شده اند. آنگاه به فتاوای ابو حنیفه مراجعه کردیم و دیدیم که به شرح زیر، بر خلاف آنها فتوا داده است !

1. در صحیح بخاری و مسلم و سنن ابوداود و ترمذی و موطاء مالک و مسند احمد آمده است که رسول خدا (ص ) برای اسب دو سهم ، و برای سوارکاریش یک سهم قرار داده است (953). مخالفت ابو حنیفه با این حدیث ، در بدایه المجتهد ابن رشد آمده است (954).