دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 48

و در جای دیگر که سخن از معاویه و عمرو عاص به میان آورده ، می گوید: این دو، در مساءله خونریزیها دست به اجتهاد زده اند، همان گونه که مفتیان اجتهاد می کنند و گاه می شود که دو مفتی ، یکی کشتن ساحر را روا می دارد، و دیگری با آن مخالف است . پس چه فرقی بین این گونه اجتهادات و اجتهاد معاویه و عمرو عاص و دیگران می باشد؟! هر گاه در داوری درباره آنها نادانی و بی اطلاعی ، کور دلی و خلط مبحث دخالت نداشته باشد (189)؟!

ابن تیمیه نیز بر کارهای معاویه ، به این بهانه که شخص او مجتهد بوده است ، سرپوش نهاده می گوید: او هم مانند علی بن ابی طالب است (190)!

ابن کثیر هم در تاریخ خود می نویسد: معاویه مجتهده بوده - و ان شاءالله - اجر و پاداش نیکو خواهد داشت (191)! و پس از نقل داستان تحکیم

و آنچه بین عمرو عاص و ابوموسی اشعری گذشته است ، می نویسد: و چون عمرو عاص مصلحت را در آن دید، معاویه را به خلافت منصوب کرد، و گاه می شود که اجتهاد شخص مجتهد به خطا رود، و گاهی هم درست از کار درآید (192).

ابن حجر هیتمی نیز در کتاب صواعق خود می گوید: اهل سنت و جماعت بر این باورند که معاویه - رض - در روزگار زمامداری علی (ع ) خلیفه نبود، بلکه یکی از پادشاهان به حساب می آمد و در اجتهادش یک پاداش خیر خواهد برد؛ اما شخص علی (ع ) را دو پاداش است : یکی به خاطر اجتهادش ، و دیگری هم برای اینکه اجتهادش درست بوده است (193)...

همچنین او در کتاب دیگرش به نام تطهیر الجنان ...می نویسد (194):

معاویه به خاطر اجتهادش ماءجور بوده است . زیرا وی به موجب این حدیث که اگر مجتهد اجتهاد کند و اجتهادش درست باشد دو اجر، و اگر اجتهادش خطا باشد یک اجر خواهد داشت ، اجتهاد کرده و ماءجور می باشد. معاویه بی هیچ شکی مجتهد بوده و اگر در اجتهاداتش به راه خطا رفته است ، مزد و پاداش خواهد یافت و هیچ عیب و ایرادی هم بر کارهای او وارد نیست (195). آنگاه همین دانشمند در اثبات اجتهاد معاویه به بحثی طولانی پرداخته است (196).

و نیز او در کتاب صواعق در معنای باغی می نویسد:

در کتاب انوار، که یکی از کتابهای ائمه اخیر ما می باشد، آمده که باغی ظالم و تجاوزگر نه به معنای فاسق است و نه کافر؛ بلکه الباغون ظالمین مشتی مردم اشتباه

کارند که دنباله روا اشتباهات خود می باشند. و روا نیست که معاویه به باد سرزنش و زخم زبان گرفته شود. زیرا او از بزرگان صحابه به شمار می آید (197)!