دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 49

و شیخ عبدالوهاب عبداللطیف (198) در حاشیه اش بر کتاب تطهیر الجنان ابن حجر، پس از نقل مطالبی از کتاب دراسات البیب که گفته است عده بسیاری از صحابه بر کارهایی که از معاویه سرزده است خرده گرفته اند، می نویسد: از این قبیل امور و فتواها بسیار یاد شده که برای همه مجتهدین به سبب اختلاف در راءی یا عدم اطلاع به نص و مانند آن اتفاق افتاده و همانند آنها از صحابی و غیر صحابی نیز سرزده است . و این قبیل مسائل باعث آن نمی شوند که معاویه از ردیف مجتهدین بیرون آید!

ط - ابوالغادیه ، قاتلعمار یاسر

ابن حزم در کتاب الفصل می نویسد: عمار - رض - به دست ابوالغادیه یسار بن سبع سلمی کشته شده است . عمار در بیعت رضوان شرکت داشته و از کسانی است که خداوند به سودش گواهی داده ؛ زیرا به راز درونش آگاه بوده و آرامش به دلش افکنده و از او اظهار رضایت و خشنودی فرموده است : اما ابوالغادیه - رض - نیز مجتهدی بوده است متاءول و خطا کار که بر عمار ستم کرده و او را کشته است و به پاس این حرکت یک پاداش خیر نزد خدا خواهد داشت . او مانند کشندگان عثمان - رض - نمی باشد؛ زیرا آنان را مجالی برای اجتهاد در کشتن عثمان نبود (199)!

همین سخن را ابن حجر در شرح حال ابوالغادیه در کتاب اصابه خود آورده

و او را از صحابه مجتهد معرفی کرده است . بزودی به بحث درباره آن خواهیم پرداخت .

ی - گروه مجتهدین

ابن تیمیه در پاسخ این سخن علامه که : طعن و خرده گیری نسبت به یکی دو نفر نبوده ، بلکه گروه و جماعتی را شامل می شود، و جمهور اهل سنت ، خود بسیاری از موارد طعن و سرزنش را نقل کرده اند، تا جایی که کلبی (200) در این باره کتابی مستقل تصنیف کرده و برای نمونه در آن کتاب حتی یک حرکت قابل ایراد و سرزنش از اهل بیت نیاورده است ، می گوید: بیشتر آن موارد را عذر و بهانه هایی بوده که آنها را از زمره معصیت بیرون آورده ، در ردیف موارد اجتهاد قرار می دهد که اگر شخص مجتهد درست اجتهاد کرده باشد دو ثواب می برد، و اگر در اجتهادش خطا کرده به یک ثواب می رسد. و آنچه را درباره خلفای راشدین نقل کرده اند، از همین مقوله است .

آنگاه درباره همین موضوع از صفحه 19 تا 30 از جلد سوم کتاب منهاج السنه به بحث پرداخته و سرانجام بیشتر موارد خرده گیریهای علامه را بر بزرگان و شرفای قوم ، نام اجتهاد گذاشته است (201).

ابن حجر در شرح حال ابوالغادیه در اصبه خود می نویسد: گمان غالب در مورد صحابه در آن جنگها این است که آنها دست به تاءویل زده اند، و مجتهد خطا کار را یک ثواب است . و چنانچه حق اجتهاد برای عموم مردم قابل قبول باشد، صحابه را به طریق اولی چنین حقی خواهد بود (202).

و شیخ عبدالوهاب عبداللطیف نیز در حاشیه