دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 63

طبری در سیره عمر، و حوادث و رویدادهای سال بیست و سوم از هجرت در تاریخش می نویسد:

عمر نخستین کسی در اسلام بود که دست به تهیه و تنظیم دفاتر اسامی حقوق بگیران اسلامی زده است . او در این راه ، مردم را بر حسب قبایلشان طبقه بندی کرد و حقوق و مستمری را بر همان اساس بر ایشان مقرر داشت .

طبری پس از آن می نویسد: عمر بن خطاب (رض ) در مورد تهیه و تنظیم دفاتر محاسباتی و در آمد و هزینه با دیگر مسلمانان به مشورت نشست . علی بن ابی طالب گفت :

هر سال تمامی اموالی که نزد تو فراهم آمده میان مردمان تقسیم کن و چیزی از آن را بر جای مگذار. عثمان گفت :

من می بینم که مالی فراوان گردآمده که مردمان را به آسایش می رساند. و اگر بررسی و صورت برداری نشود که چه کسی از آن بهره

مند شده و چه کسی از آن محروم مانده است ، بیم آن می رود که این موضوع عمومیت یافته موجب تضییع حق دیگران شود.

ولید بن هشام ، نواده مغیره ، گفت :

ای امیرالمؤ منین !به شام که رفته بودم ، پادشاهان آنجا را دیدم که دفتر دیوان اسامی ترتیب داده ، سپاهیانی را نیز برای نبرد آماده داشتند. تو نیز چنان کن و آن گونه دفاتر مالی را تهیه کن و سپاهی آماده رزم داشته باش .

عمر، سخن ولید را پذیرفت و به احضار عقیل بن ابی طالب و مخرمه بن نوفل و جبیر بن مطعم ، که از نسب شناسان نامی قریش بودند فرمان داد و مقرر داشت تا آنها مردمان را بر حسب منازل و مراتبی که دارند دسته بندی نمایند...(250).

ابن جوزی نیز در اخبار و سیره عمر به طور مفصل مقررات موضوعه او را در پرداختهای بیت المال و اینکه او برخی از مردمان را بر برخی دیگر در حقوق فضل و برتری داده بود آورده و می گوید: