دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 85

این آیه ، اگر چه در موردی خاص نازل شده ، ولی حکم عامی را اعلان می کند، و

آن وجوب پرداخت خمس است از هر غنیمتی که یافتند یعنی از هر چه که به دست آید، و به کسانی که مستحق دریافت آن می باشند. چه ، اگر آیه مزبور تنها خمس غنایم جنگی را در نظر داست ، بجا بود که خدای عزیز بگوید: واعلموا انما غنمتم فی الحرب ، و یا: انما غنمتم من العدی . و نمی گفت : انما غنمتم من شی ء.

در این تشریع ، اسلام سهم ریاست را خمس یک پنجم به جای یک چهارم دوره جاهلیت معین کرده ، و از مقدار آن کاسته ، و در مقابل به تعداد دریافت - کنندگانش افزوده است . به این ترتیب که سهمی از آن را برای خدا، و سهمی برای پیغمبر، و سهمی هم برای نزدیکان او، و سه سهم هم برای یتیمان و بینوایان و در راه واماندگان مستمند از بستگان پیغمبر منظور کرده است . و پرداخت خمس را از هر چه که به دست آید واجب فرموده و آن را ویژه غنایم جنگی نکرده است و در مقابل مرباع دوره جاهلیت ، آن را خمس نامیده است .

و از آنجا که مفهوم زکات ، همان طور که در پیش گفتیم ، مساوی با حق خدای تعالی در اموال است پس در هر جای از قرآن کریم که به ادای زکات ترغیب و تشویق گردیده ، به پرداختن صدقات واجبه و خمس واجب ، از هر چه که آدمی به دست آورد، نیز امر کرده و خداوند تعالی ، حق خویش را در اموال در هر دو آیه صدقه و خمس کاملا شرح داده است

.

این چیزی است که ما از کتاب خدا درباره خمس دریافته ایم .

2. خمس در سنت

رسول خدا(ص ) مقرر داشته تا از غنایم جنگی و غیر غنایم جنگی ، مانند دفینه و گنجینه ، و معدن خمس آن پرداخت شود. این مطلب را ابن عباس و ابو هریره و جابر بن عبدالله و عباده بن صامت و انس بن مالک ، روایت کرده اند و نویسندگانی چون احمد بن حنبل در مسندش ، و ابن ماجه در سننش آورده اند که ما سخن احمد را از ابن عباس در اینجا می آوریم . او گفته است :

قضی رسول الله (ص ) فی الرکاز الخمس (335). یعنی پیغمبر خدا(ص ) برای دفینه و گنجینه و معدن خمس مقرر فرموده است .

در صحیح مسلم و بخاری و سنن ابوداود و ترمذی و ابن ماجه و موطاء مالک و مسند احمد بن حنبل از قول ابو هریره آمده است که رسول خدا(ص ) فرمود: العجماء جرحها جبار، والمعدن جبار، و فی الرکاز الخمس . یعنی صدمه چهار پا دیه ندارد، و معدن هم همین طور، و بر دفینه و معدن خمس تعلق می گیرد.