دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 86

اما در پاره ای از روایاتی که در مسند احمد آمده ، ابتدای حدیث چنین است : البهیمه عقلها جبار...(336)

ابویوسف (337) این حدیث را در کتاب الخراج خود بشرح آورده و گفته است :

مردم جاهلیت را رسم بر این بود که اگر مردی در چاه آبی سرنگون می شد و جان می داد، آن چاه را خونبهایش قرار می دادند، اگر چهار پایی موجب هلاکش می گردید، همان حیوان را، و اگر معدنی موجب از

بین رفتنش می شد، همان معدن را خونبهایش می دادند. این بود که کسی در این مورد از رسول خدا(ص ) کسب تکلیف کرد و حضرتش فرمود: العجماء جبار، والمعدن جبار، والبئر جبار و فی الرکاز الخمس . آنگاه از حضرتش پرسیدند که رکاز چیست ؟ فرمود: طلا و نقره ای را که خداوند از ابتدای آفرینش ، آنها را در درون زمین قرار داده است .

و در مسند احمد از قول شعبی (338) از جابر بن عبدالله آمده است که گفت رسول خدا(ص ) فرمود:

السائمه جبار، والجب جبار، والمعدن جبار، و فی الرکاز الخمس (339) . یعنی حیوانات اهلی و چاه و معدن خونبها ندارند، ولی به دفینه خمس تعلق می گیرد. و شعبی گفته است که رکاز، گنج طبیعی می باشد.

و در مسند احمد از عباده بن صامت آمده است که گفت :

از مقرراتی که رسول خدا(ص ) وضع فرموده این است که : معدن و چاه و چهار پایان که موجب هلاکت شخص شوند دیه ندارند. عجماء چهار پا و همانند آن است و جبار به معنای هدر و بلا عوض می باشد. و رسول خدا(ص ) برای گنجینه و معدن خمس آن را مقرر داشته است (340).

و در مسند احمد از انس بن مالک آمده است که گفت :

ما همراه رسول خدا(ص ) به سوی خیبر حرکت کردیم . یکی از همراهان ، برای قضای حاجت به داخل خرابه ای رفت و برای استنجاء خشتی از دیوار آن خرابه بکند که از جای آن طلا فرو ریخت . مرد طلاها را برداشت و به خدمت پیغمبر(ص ) آورده و ماجرا