دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 87

را برای حضرتش تعریف کرد. رسول خدا(ص ) به او دستور داد تا آنها را وزن کند، مرد فرمان برد و آنها را وزن کرد و دویست درهم شد. پیغمبر(ص ) به فرموده : هذا رکاز و فیه الخمس (341) یعنی این گنجینه است و به آن خمس تعلق می گیرد.

و باز در مسند احمد آمده است که مردی از مدینه از رسول خدا(ص ) پرسشهایی کرد. از جمله اینکه هر گاه در خرابه و بیغوله ای گنجی را بیابیم ، تکلیف چیست ؟ رسول خدا فرمود: فیه ، وفی الرکاز الخمس (342)

و در واژه سیب در نهایه اللغه و لسان العرب و تاج العروس و نهایه الاءرب و العقد الفرید و اسدالغابه مطالب زیر آمده است که ما سخن نهایه اللغه را می آوریم :

در نامه ای که رسول خدا(ص ) به وائل بن حجر (343) نوشته است آمده که : و فی السیوب الخمس . و سیوب به معنای رکاز، یعنی گنجینه و معدن ، می باشد. سپس در مقام توضیح برآمده می نویسد: سیوب رگه هایی است از طلا و نقره که در معدن به وجود می آید و استخراج می شود و جمع سیب است و منظور پیغمبر خدا(ص ) از به کار بردن لفظ سیب ، مال مدفون شده در دوره جاهلیت و یا معدن می باشد که آن از فضل خدای تعالی و بخشایش اوست ، به آن کس که بر آن دست یابد.

و مشروح همین نامه پیامبر خدا(ص ) در نهایه الاءرب قلقشندی آمده است (344)

شرح الفاظ احادیث گذشته

در سنن ترمذی آمده است : العجماء الدابه المنفلته من

صاحبها، فما اصابت فی انفلاتها، فلا غرم علی صاحبها . یعنی چهار پایی که از صاحبش گریخته باشد و به هنگام سرکشی ، چیزی یا کسی از او صدمه ببیند، غرامتی بر مالک آن نیست .

معدن نیز دیه ندارد. یعنی هر گاه کسی معدنی را حفر کند و انسانی در آن بیفتد، غرامتی بر مالک معدن نیست . همچنین است چاه آب ، که اگر کسی آن را برای رهگذران کنده باشد و کسی در آن بیفتد، بر صاحب آن چیزی نیست .

اما در رکاز خمس است ، و رکاز دستیابی به دفینه های دوران جاهلیت می باشد. پس اگر کسی چنین دفینه ای را بیابد، باید که خمس آن را به حاکم بپردازد و باقی آن از آن او خواهد بود (345).