دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 97

که مراد از اولی قربی در این آیه ، پیغمبر(ص ) و مومنان می باشند که ظاهر و آشکارا پیش از اولی قربی آمده اند.

اما نمونه مضمر آن ، سخن حق تعالی است که می فرماید: و اذا قلتم فاعدولوا و لو کان ذا قربی (377). که مراد از ذی القربی در اینجا مرجع ضمیر در قلتم و اعدولوا می باشند.

و اما نمونه مقدر آن در این آیه شریفه است : و اذا حضر القسمه اولوا القربی (378).

که مراد از اولوا القربی بستگان میت می باشند که در آیه پیش به آنها اشاره شده است . همچنین شاءن سایر مواردی که در آنها ذکری از قربی و اولی القربی در قرآن شده ، این چنین خواهد بود.

خداوند در دو جای قرآن والدین و ذی القربی را با هم آورده است ؛ آنجا که می فرماید: و بالوالدین احسانا و ذی القربی (379) و دیگری : و بالوالدین احسانا و بذی القربی (380) که در نخستین آن پدران و مادران بنی اسرائیل و نزدیکان ایشان در نظر بوده که ظاهر و در پیش از آن آمده است . و در آیه دوم منظور پدر و مادر مرجع ضمیر و نزدیکان آن در واعبدوا و لا تشرکوا است که مومنان این امت می باشند. و در صدر آیه آمده است .

بنابراین

آنگاه که خداوند در آیه خمس می فرماید: واعلموا انما غنمتم من شی ء فان لله خمسه و للرسول ولذی القربی ... ناگزیر مراد از ذی القربی نزدیکان و بستگان پیغمبر(ص ) می باشد که نام حضرتش بلافاصله پیش از آنها آمده است . یعنی بین نام پیغمبر و آنها فاصله ای نیفتاده است . و اگر چنین نباشد، پس ذی القربای چه کسی را خداوند در این آیه در نظر داشته است ؟

همین مقصود در ذی القربی در این آیه است که می فرماید: ما اءفاء الله علی رسوله من اءهل القری فلله و للرسول ولذی القربی ... (حشر / 7) که نزدیکان پیغمبر می باشند که نامش ظاهر و آشکار پیش از آن آمده است .

و نیز در این آیه همین مقصود است که می فرماید: قل لا اءساءلکم علیه اءجرا الا الموده فی القربی که خویشاوندان ضمیر فاعل اءساءلکم یعنی پیغمبر می باشد، و قربی منسوب به آن حضرت هستند. اینک به بررسی دیگر کلماتی که در آیه خمس آمده است می پردازیم .

2 - یتیم . یتیم به کودکی گفته می شود که پدرش را پیش از بلوغ از دست داده باشد.