دو مکتب در اسلام جلد سوم صفحه 267

ب . اصل ظریف

آنچه بنام اصل ظریف و یا کتاب الدیات خوانده می شود، از تاءلیفات شخص ظریف نیست ، بلکه همان طور که از سند روایت کلینی (د) (339) از ابوعمرو متطبب بر می آید، کتاب مزبور دستورالعملی که حضرت امیرمؤ منان علی (ع ) برای فرمانداران و فرماندهان سپاهش مرقوم داشته است . کلینی در همین مورد می نویسد که ابوعمرو متطبب گفته است :

من آن را از نظر ابوعبدالله امام صادق (ع ) گذراندم (یعنی کتاب دیات مورد بحث را به نظر حضرت امام جعفر صادق (ع ) رساندم ) و آن حضرت در تعریف آن فرمود: فتاوا و نظریات امیرالمؤ منین است که مردم آنها را نوشته اند و آن حضرت به صورت

دستوالعملی برای فرمانداران و فرماندهان سپاهش نگاشته است ....

و در سند روایت کلینی (ج ) از محمد بن عیسی و هم از یونس آمده است که همه آنها گفته اند: ما کتاب فرائض امیرالمؤ منین را به امام رضا (ع ) نشان دادیم و آن حضرت فرمود که صحیح است ... .

از این روایات و غیر آن ، معلوم می شود که کتاب دیات ظریف از آن جهت

به شخص ظریف نسبت داده شده که گروهی از مشایخ حدیث ، آن را از شخص او روایت کرده اند کما اینکه طوسی در شرح حال محمد بن ابی عمرو به آن تصریح کرده است و می نویسد:

محمد بن ابی عمر طبیب مردی بوده کوفی . او کتاب دیات را از ابو عبدالله امام صادق (ع ) روایت کرده ، و آن کتابی است که به ظریف بن ناصح منسوب است . زیرا ظریف طریق او است . (340)

از همان اسناد، بویژه آنچه در سند حدیث کافی (د) از امام صادق (ع ) آمده است ، چنین بر می آید که برخی از شیعیان امیرالمؤ منین (ع ) در عصر آن حضرت آن کتاب را از املا و یا از روی خط و دستنوشته او نوشته اند.

همچنین از همان روایات معلوم می شود که کتاب دیات ، قسمتی از جامعه امیرمؤ منان (ع ) نبوده ، بلکه در روایات ، از آن به کتاب دیات و یا کتاب فتاوای امیرالمؤ منین و یا کتاب فرائض نام برده شده است . و حتی باید گفت که کتاب مزبور، به غیر از صحیفه فرائض امیرالمؤ منین (ع ) است که