دو مکتب در اسلام جلد سوم صفحه 382

اقوامی که جبرئیل بر آنان فرود آمده است نخواهید یافت .

امام باقر (ع ) نیز بین ائمه (ع ) نخستین امامی بود که کتابی را که به خط جدش امیرالمومنین علی (ع ) و املای پیامبر خدا (ص ) و از ایشان به ارث برده بود، به مسلمانان نشان داد و از روی آن برای بعضی از ایشان قرائت می کرد.

امام صادق (ع ) به پیروی از پدرش درباره آن کتاب ، و نقل مطالب از آن ، و اینکه چگونه نوشته شده است ، پرداخته و تاءکید فرموده است که در آن کتاب از هر چه آدمی تا روز قیامت به دانستن آن نیاز داشته باشد، حتی دیه خراشی آمده است .

ائمه - علیهم السلام - با این کارشان به مقابله با اعتمادی که مکتب خلفا در استنباط احکام شرعی و بیان آنها به راءی و قیاس داشته ، برخاستند و تصریح می کردند که آنان به راءی و قیاس متکی نبوده ، بلکه آنچه را می گویند از پیامبر خدا (ص ) می گویند، نه از پیش خود، کما اینکه امام صادق (ع ) می فرمود: حدیثی ، حدیث اءبی ، و حدیث جدی ، و حدیث جدی حدیث الحسین و حدیث الحسین ، حدیث الحسن ، و حدیث الحسن ، حدیث امیرالمومنین ، و حدیث امیرالمؤ منین حدیث رسول الله و حدیث رسول الله قول الله عزوجل

پس از آنکه وجدان برخی از مسلمانان پیرو و مکتب خلفا پس از به شهادت رسیدن امام حسین (ع ) بیدار شده بود، آشکارا دریافتند که مکتب خلفا نه در گفتار خود پیرو حق می باشند،

و نه در کردار. از پیروی آن مکتب دل برکندند و هوادار اهل بیت پیامبر خدا (ص ) گردیدند. و با این حرکت که ائمه اهل بیت (ع ) توانستند برخی از آنان را به حقایق دینشان بینا کرده و آگاهشان سازند که مکتب خلفا برعکس ائمه اهل بیت ، که دستورهای پیامبرش (ص ) را تبلیغ می کنند، طرفدار راءی خود در احکام دینی می باشند. پس هر مسلمانیکه به چنین حقیقتی پی می برد، آماده پذیرش سخن امام (ع ) از اهل بیت پیغمبر (ص ) و توضیحات او می گردید.

این بود که برخی از مسلمانان بر آن شدند که احکام اسلامی را که پیامبر خدا (ص ) آورده ، از طریق اهل بیت او فرا گیرند. و یکی یکی مسلمانان بیدار شده و به همین امر موجب گردید تا از این افراد پراکنده گروههای اسلامی بیدار دل و آگاه تشکیل و از آنها مجتمعاتی اسلامی و صالح بر اساس معرفت و شناخت درست اسلام به وجود آید و آن هنگام بود که آنها نیازمند وجود راهنمایی شدند که ایشان را در این راه ، راهبر باشد پس ائمه - علیهم السلام - کسانی را که در خور چنین مقامی بودند از طرف خود تعیین کردند تا چنان وظیفه ای را بر عهده گرفته ، به نیابت از ایشان وجوه شرعیه را از آنان دریافت دارند. این بود که پیروان مکتب اهل بیت گهگاه به خدمت این نمایندگان می رسیدند، و خواسته خود را انجام می دادند. و آنگاه که امکان مسافرت می یافتند، با توفیق دیدار امام (ع )، پیرامون

حضرتش گرد می آمدند.

در کنار این رویدادها، از زمان امامت حضرت امام محمدباقر (ع )، گاهی ائمه اهل بیت - علیهم السلام - را موقعیتی مناسب دست می داد تا دست به تشکیل جلسات درس بزنند که نخبه گان و فضلا در آن حضور می یافتند. گاهی امام از پدران و جد بزرگوارش رسول خدا (ص ) بر ایشان حدیث می گفت ، و زمانی هم از کتاب جامعه امیرالمؤ منین علی (ع ) بر ایشان روایت می کرد، و هر از گاهی نیز حکم شرعی را بیان می فرمود، بدون اینکه اسناد آن را بگوید.

این حلقه های درسی در زمان حضرت امام صادق (ع ) هر چه بیشتر گسترده شد تا جایی که تعداد دانشجویان آنها به چهار هزار نفر رسید. و شاگردان این جلسات درسی ، احادیث فرا گرفته خود را در کتابچه های کوچکی به نام اصول یادداشت می کردند و به این کار خود تا زمان حضرت حجت (عج )، دوازدهمین امام از اهل بیت پیامبر خدا (ص ) ادامه دادند. و چون آن حضرت از دیدگاه مردمان غائب گردید، شیعیان اهل بیت در مسائل خود به ترتیب به نواب چهارگانه آن حضرت به شرح زیر مراجعه می کردند: