دو مکتب در اسلام جلد سوم صفحه 4

نخستین گفتار: قیام امام حسین(ع) علیه انحرافاتی که بر اثراجتهاد وعمل به راءی در سنت پیغمبر(ص) پدیدآمده بود

بخش اول : اوضاع مسلمانان پیش از قیام حسینی

توضیح

پیش از این گفتیم که چگونه خلفا پس از پیامبر خدا (ص ) در یکایک احکام اسلامی ، یکی بعد از دیگری ، به خاطر منافع شخصی و یا به نام مصلحت عمومی اظهارنظر و اجتهاد کرده اند، و اجتهادهای ایشان در کتابهای مختلف آمده که ما برخی از آنها را پیش از این آورده ایم . و اینکه سرانجام از همان رهگذر، مسلمانان به شیوه ای خاص به تقدیس از مقام خلافت بویژه دو خلیفه نخستین (ابوبکر و عمر) کشیده شدند؛ تا جایی که عموم هواداران ایشان بنابراین گذاشتند که پس از عمر، عمل به کتاب خدا و سنت پیامبرش و سیره شیخین از شرایط بیعت به حساب آید! و منم از اینجا بود که مسلمانان پذیرفتند که روش شیخین (ابوبکر و عمر) در کنار کتاب خدا و سنت پیامبرش ، یکی از مدارک تشریعی امت اسلامی است !

این وضع همچنان ادامه داشت ، و حتی پس از اینکه به سبب قیام همگانی مردم ، حکومت پس از عثمان به امیرالمؤ منین (ع ) رسید، آن حضرت نتوانست احکامی را که خلفای پیشین در آنها اجتهاد کرده بودند به جامعه اسلامی بازگرداند.

فی المثل آن هنگام که حضرتش می خواست تا سپاهیان خود را از اقامه نماز نافله در ماه رمضان ، که عمر مقرر داشته بود تا آن را

به صورت جماعت بخوانند بازدارد، سپاهیانش یکصدا بانگ برداشتند: واسنه عمراه ! و بدینسان پذیرش سنت پیغمبر خدا (ص ) به جای سنت عمر بشدت خودداری کردند! و این بدان معنا بود که مسلمانان در آن هنگام که دست بیعت در دست علی (ع ) می نهادند، باور نداشتند که آن حضرت را رفتاری بر خلاف روش شیخین خواهد بود. و این مطلب ، همان چیزی بود که معاویه با تمام قدرت خود می کوشید تا مسلمانان را از آن آگاه ساخته ، ایشان را علیه امام بشوراند.

و اما امام اگر چه نتوانست احکام اسلامی را که شخص پیامبر خدا (ص ) آورنده آن بود به جای سنت و روش خلفای پیشین به جامعه اسلامی بازگرداند، ولی او و گروهی از یاران صمیمی و باوفایش توانستند آن دسته از احادیث رسول خدا (ص ) را که پیش از این بازگفتن و انتشار آنها ممنوع بود، در بین مسلمانان منتشر سازند. در این حرکت ، امیرالمؤ منین (ع ) و یارانش در انتشار و نقل حدیث ممنوع از پیامبر خدا (ص ) توانستند یک انقلاب فکری ، درست بر خلاف آنچه پیش از این به مدت بیست و پنج سال زمامداری خلفای سه گانه پیش از امام در اذهان مسلمانان جایگزین شده بود، به وجود آورند. و همین مطلب است که سلیم بن قیس در سخن خود به آن اشاره کرده ، از امام می پرسید:

من از سلمان و مقداد و ابوذر چیزهایی در تفسیر قرآن و احادیث پیغمبر خدا (ص ) شنیده ام که با آنچه در دست مردم است تفاوت دارد، ولی شما

آنها را تاءیید و تصدیق می کنید. از طرف دیگر، در میان مردم مطلب بسیاری از تفسیر قرآن و احادیث پیغمبر دیده می شود که شما آنها را قبول نداشته ، اعلام کرده اید همه آنها باطل و برخلافند. آیا شما می گویید مردم عمدا به رسول خدا (ص ) دروغ بسته ، قرآن را به میل و خواسته خود تفسیر می کنند...؟! (1)