اخلاق : متن آموزش اخلاق فردی و اجتماعی صفحه 13

«2» توکل

توکل از صفات خوب بندگان خداست، یعنی تکیه انسان بر خدا باشد و تا آنجا که در توان اوست تلاش کند و بقیّه را به خداوند واگذارد که او بهترین تکیه گاه و یاور است.

معنای توکل، دست روی دست نهادن و سلب مسئولیت از خویش نیست، بلکه عمل به وظیفه در حد توان است و نتیجه را باید به خدا سپرد. مثل آنکه کسی برای امرار معاش، به کسب و کار بپردازد، یا برای دفاع از کشور و دین، جهاد کند، یا برای بهبودی بیماری به مداوا بپردازد، ولی در رسیدن به «رزق» یا «پیروزی» یا «سلامتی» توکلش به خدا باشد، نه به تلاش خود، این ها را وسیله بداند نه عامل اصلی.

توصیه قرآن آن است که بندگان تنها به خدا توکل کنند:

(وَ عَلَی اللَّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُون)(1)

برای اصلاح جامعه و مبارزه با مفاسد نیز باید به خدا توکل داشت و او را پشتوانه و پشتیبان خود دانست، آنگونه که حضرت شعیب، قوم خود را به خدا دعوت می کرد و با همه مخالفت ها و کارشکنی ها با زهم ثابت قدم و استوار بود و خسته نمی شد و سخنش این بود: