- پیش گفتار 1
- سخن آغاز 3
- اشاره 7
- بخش اول: اخلاق فردی 7
- اشاره 8
- الف: بایدها 8
- «1» اخلاص 9
- «2» توکل 13
- «3»اعتدال 17
- «4»تواضع 21
- «5»کنترل چشم و گوش و زبان 25
- اشاره 29
- «6»حیا 29
- 2. حیا از خود 30
- 1. حیا از خدا 30
- 3. حیا از پیامبر(صلّی الله علیه و آله ) 31
- 4. حیا از فرشتگان 31
- 5. حیا از مردم 32
- «7»خوف و رجا 34
- «8»یاد خدا 38
- «9»یاد مرگ و قیامت 42
- «10»محاسبه و مراقبه 46
- «11»«باید»های اخلاقی دیگر 50
- 2. شکر 50
- 1. صبر 50
- اشاره 50
- 3. زهد 51
- 5. رضا و تسلیم 51
- 4. تقوا 51
- 7. صدق 52
- 8. وَرَع 52
- 6. یقین 52
- 9. قناعت 52
- 10. پاکدامنی 53
- اشاره 54
- ب:نبایدها 54
- «1»هوای نفس 55
- «2» غضب 61
- «3»ریا و تظاهر 66
- اشاره 71
- «4» کینه و عداوت 71
- 1. رنج درونی کینه توز: 72
- 2. به هم خوردن رابطه ها: 72
- «5» حسد 75
- «6»طمع 80
- «7»عجله و شتاب 84
- «8» اسراف و تبذیر 88
- «9» کفران نعمت 92
- اشاره 96
- «10» عجب و خودپسندی 96
- 3.عامل رکود: 97
- 1. تکبر بر دیگران: 97
- اشاره 97
- 4. تباه کننده عمل خیر: 97
- 2. احساس تنهایی و وحشت: 97
- درمان عُجب 98
- اشاره 101
- 2. قساوت قلب 101
- «11»«نباید»های اخلاقی دیگر 101
- 1. حب دنیا: 101
- 3. لجاجت 102
- 5. کبر 102
- 4. شهوت 102
- 6. شک 102
- 7. پرحرفی 103
- 8. دروغ 103
- 9. حرص و آز 103
- 10. هوای نفس 104
- اشاره 105
- بخش دوم: اخلاق اجتماعی 105
- اشاره 106
- الف: بایدها 106
- «1»حسن خلق 107
- «2» عفو و گذشت 111
- «3»اصلاح و آشتی 115
- «4» خدمت و کارگشایی 119
- «5» رعایت حقوق دیگران 124
- «6» دوستی و آداب آن 129
- «7»صدق و امانت 133
- «8» ادب گفتاری وشنیداری 137
- «9» آبرو داری و رازداری 141
- «10» مشورت و رایزنی 145
- «11»مدارا و مردم داری 149
- «12»تقدیر و تشویق 153
- «13»تعاون و مشارکت 157
- «14» نقد پذیری 161
- «15»مسئولیت و تعهد 165
- اشاره 169
- ب: نبایدها 169
- «1»سوء ظن 170
- «2»عیب جویی 175
- «3» استهزاء 179
- «4»جدل و مِراء 183
- «5»قهر و جدایی 187
- «6» پیمان شکنی وبدقولی 191
- «7»بدزبانی و فحش 195
- «8»مکر و فریب 199
- «9»روابط ناسالم 203
- «10»تجسّس و تفتیش 207
- «11»تحقیر و توهین 211
- «12» غیبت و تهمت 215
- «13» دروغ و شایعه پراکنی 219
- «14»مردم آزاری و مزاحمت 224
- «15»حرام خواری 228
- دو تکلیف اجتماعی مهم 232
- فهرست منابع 236
برای این که انسان از رهگذر دوستی آسیب نبیند، باید با آنان که امتحان داده اند رفاقت کند. توصیه شده که امتحان کن، آنگاه دوست شو. به فرموده امام علی(علیه السّلام):
لا تَثِقْ بالصّدیقِ قَبْلَ الخُبرَهِ؛(1)
به دوست، قبل از آزمودن اطمینان نکن.
و در حکمت های لقمانی آمده است که:
لا تَعْرِفُ اَخاکَ اِلاّ عِنْدَ حاجَتِکَ الیه؛(2)
برادرت را جز هنگام نیازمندی به او نمی شناسی.
در توصیه های دینی از رفاقت و دوستی با کسانی نهی شده است، از قبیل:
دوستی با جاهل و احمق، دروغگو، اهل فسق و گناه، افراد پست و فرومایه، آنکه قطع رحم کرده است، اشرار و بدان، سخن چین، متجاهر به فسق، خائن، ستمگر، عیبجو، خبیث و ... برای هر یک از این موارد، روایات متعدد است که در این مختصر نمی گنجد و فقط به یک حدیث از امام علی امام علی(علیه السّلام) اشاره می شود:
ایّاکَ وَ مُعاشَرَهَ مُتَتَبِّعی عُیوبِ النّاسِ، فَاِنَّهُ لَمْ یَسْلَمْ مُصاحِبُهم مِنْهُمْ؛(3)
از معاشرت و دوستی با کسی که در پی عیوب مردم است بپرهیز، چرا که همنشینان چنین افراد، از دست آنان سالم نمی مانند.
اصل دوستی خوب است و تداوم آن بهتر. بعضی از خصلت ها و کارها در دوستی خلل وارد می کند و رفاقت های قدیمی را بر هم
1- غررالحکم، حدیث 10257.
2- بحارالانوار، ج 74، ص 178.
3- غررالحکم، حدیث 2649.